Không ít câu chuyện cảm động về hành trình lập nghiệp gian khổ của những giám đốc điều hành (CEO) nổi tiếng đã trở thành nguồn cảm hứng bất tận của các nhà làm phim, nhưng hơn cả, đó là những bài học kinh nghiệm quý báu cho thế hệ trẻ.

Dưới đây là một số gương mặt như vậy theo bình chọn của hãng tin CNBC:

Lloyd Blankfein, tập đoàn Goldman Sachs

Lloyd Blankfein là Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành (CEO) của Goldman Sachs. Ông sinh ra ở Bronx, New York và lớn lên ở Brooklyn. Cha ông là nhân viên bưu điện, còn mẹ ông là nhân viên lễ tân. Khi còn bé, ông từng làm nghề bán đậu phộng dạo tại sân vận động Yankee.

Blankfein theo học trường Đại học Luật Harvard. Sau một thời gian dài làm việc cho công ty luật Donovan với tư cách là một luật sư thuế, ông gia nhập J. Aron & Co., một chi nhánh của Goldman Sachs và từng bước thăng dần lên ngôi vị CEO của tập đoàn. Năm 2007, tài sản của ông ước đạt 73 triệu USD.

Oprah Winfrey, hãng Harpo Productions

Oprah Winfrey được mệnh danh là “bà hoàng truyền thông” của Mỹ. Tuy nhiên, để có được vị trí như ngày nay, bà đã phải nỗ lực hết mình vượt khó vượt khổ. Sinh ra trong một khu ổ chuột ở Mississippi và lớn lên ở trong nghèo khổ ở Milwaukee. Oprah ở với người bà từ khi còn nhỏ và đến năm lên 6 mới được đến ở với mẹ. Từng bị lạm dụng tình dục khi mới 9 tuổi, từng mang thai ở tuổi 14, nhưng bà không gục ngã.

Sau khi chuyển tới Tennessee, bà bắt đầu bước chân vào thế giới truyền thông bằng một công việc ở đài phát thanh. Sự nghiệp của Oprah vươn tới đỉnh cao khi bà làm chủ chương trình “The Oprah Winfrey Show”. Với phong cách thân thiện và lôi cuốn khán giả, chương trình của Oprah đã được mở rộng ra khắp đất nước, được xếp hạng cao nhất trong số các chương trình trò chuyện trên truyền hình trong lịch sử nước Mỹ.

John Paul Dejoria, hãng mỹ phẩm tóc John Paul Mitchell Systems

John Paul Dejoria là đồng sáng lập viên kiêm CEO của công ty John Paul Mitchell Systems, nhà sản xuất các sản phẩm chăm sóc tóc. Cha mẹ ông đã ly dị từ khi ông mới được 2 tuổi. Dejoria đã phải ra đường làm việc từ năm lên 9 tuổi, để giúp đỡ gia đình. Sau khi tốt nghiệp trung học, ông nhập ngũ và phục vụ trong lực lượng hải quân Mỹ.

Dejoria từng xuống tới tận đáy xã hội khi gia nhập đội quân vô gia cư. Tuy nhiên, đáng ngạc nhiên là ông đã vượt qua những khó khăn đó và đồng sáng lập hãng sản xuất chăm sóc tóc cùng với người bạn là nhà tạo mẫu tóc Paul Mitchell vào năm 1980. Theo tạp chí Forbes, tài sản ròng của ông trong năm 2009 là 4 tỷ USD.

Howard Schultz, hãng cà phê cà phê Starbucks

Howard Schultz là người mang những cốc cà phê nóng hổi hiệu Starbucks tới hàng triệu người Mỹ vào mỗi buổi sáng. Ông lớn lên ở Canarsie, Brooklyn, một vùng ngoại ô nghèo nàn. Ông là thành viên đầu tiên trong gia đình học tới đại học. Sau khi tốt nghiệp, Schultz đầu quân cho Hammerpalast, một công ty sản xuất máy pha cà phê. Năm 1981, ông đã gặp Gerry Baldwin, một trong những ông chủ đầu tiên của Starbucks và lần gặp đó đã thay đổi cuộc đời của Schultz.

Schultz đã “phải lòng” Starbucks bởi hướng kinh doanh của nó. Ông rời bỏ Hammerplast và trở thành giám đốc kinh doanh của Starbucks. Nhưng không lâu sau đó, Schultz quyết định nghỉ việc ở Starbucks để thành lập công ty riêng. Năm 1984, ông mở quán cà phê Il Giornale ở Seattle. Với phong cách thân thiện, quán này nhanh chóng trở nên nổi tiếng. Đúng lúc ông định nhân rộng mô hình Il Giornale, thì được tin một trong các chủ sở hữu của Starbucks muốn rút lui. Schultz đã tìm cách mua lại công ty.

Đến năm 1987, Schultz mua lại được toàn bộ Starbucks với số tiền 3,8 triệu USD và sáp nhập Il Giornale vào thành một nhãn hiệu duy nhất là Starbucks và lập ra Starbucks Corporation. Bằng tài năng quản trị và kinh doanh, Schultz đã đưa thương hiệu Starbucks trở nên sáng giá như ngày nay, với hàng loạt cửa hàng ở trong và ngoài nước Mỹ. Đến với Starbucks, khách hàng không chỉ được uống cà phê ngon mà còn được hưởng một bầu không khí thoải mái và thư giãn.

Sean Combs, hãng may mặc Sean John

Sean Combs vốn là một ca sỹ nhạc Rap, được biết đến với những cái tên như Puff Daddy, P.Diddy. Anh sinh ra ở Harlem và lớn lên trong vòng tay người mẹ là một nữ giáo viên. Cha của anh đã bị sát hại khi Combs mới được 3 tuổi. Sau đó, gia đình anh đã phải chuyển tới Mount Vernon, ngoại ô Bronx.

Combs theo học trường Đại học Howard, nhưng phải bỏ giữa chừng để tập trung cho hãng ghi âm Uptown, hỗ trợ cho các nghệ sỹ R&B như Mary J. Blige và Jodeci. Bên cạnh sự thành công với tư cách là một nhạc sỹ, anh còn nổi tiếng nhờ thiết kế thời trang kể từ khi sáng lập thương hiệu riêng mang tên Sean John vào năm 1998. Anh đảm nhiệm cương vị Giám đốc điều hành công ty này cho tới giờ.

Ursula M. Burns, tập đoàn Xerox

Ursula M. Burns là nữ Chủ tịch kiêm CEO của tập đoàn Xerox. Bà cũng là người phụ nữ mang trong mình hai dòng máu Phi – Mỹ đầu tiên trở thành CEO của một công ty đứng trong bảng xếp hạng Fortune 500, đồng thời là người phụ nữ quyền lực thứ 20 trên thế giới theo bình chọn của tạp chí Forbes.

Ursula M. Burns sinh ra tại thành phố New York và lớn lên trong một căn hộ trợ cấp trong vòng tay người mẹ. Sau khi nhận được bằng thạc sỹ về lĩnh vực cơ khí, bà đầu quân cho Xerox và được bổ nhiệm vào chức trợ lý điều hành. Năm 1999, bà làm Phó chủ tịch hãng phụ trách sản xuất toàn cầu và 10 năm sau đó, bà thay thế người tiền nhiệm Anne Mulcahy, trở thành CEO của Xeros.

Steve Jobs, hãng công nghệ Apple

Steve Jobs sinh tại San Francisco. Ông được vợ chồng ông Paul và bà Clara Jobs nhận nuôi. Cha mẹ đẻ của ông, Abdulfattah Jandali và Joanne Simpson, khi đó vẫn còn là sinh viên và chưa kết hôn. Jobs bỏ khỏi trường đại học khi mới được có một học kỳ. Trong thời gian này, Steve Jobs đã mưu sinh bằng nghề thu lượm vỏ lon soda vứt đi, ngủ ở sàn phòng khách nhà bạn bè và đi bộ 11 km/ngày để tới nhận bữa ăn miễn phí ở đền Hare Krishna.

Sau khi đầu quân cho Apple, tới năm 1985, ông rời bỏ công ty này và mở một hãng máy tính mới mang tên NeXT Inc. Việc kinh doanh phần mềm rất thành công, tới nỗi Apple đã phải mua lại NeXT vào năm 1997 và mời Jobs quay trở lại với tư cách là một nhà cố vấn. Hiện Steve Jobs là CEO của Apple, giá trị tài sản ròng của ông ở mức 8,3 tỷ USD.

Chris Gardner, hãng chứng khoán Gardner Rich & Co.

Chris Gardner là CEO của công ty môi giới chứng khoán Gardner Rich & Co. ở Chicago. Công ty này do ông thành lập từ năm 1987. Thuở còn hàn vi, ông và cậu con trai đã phải trải qua những ngày tháng vất vưởng, lang thang không nhà cửa. Khi còn trú chân ở quận Tenderloin nghèo nàn thuộc San Francisco, có những lần cha con ông phải qua đêm ở những nhà tắm công cộng.

Cuộc đời chìm nổi của Chris Gardner đã trở thành đề tài thu hút các nhà làm phim Hollywood. Năm 2006, tác phẩm điện ảnh The Pursuit of Happyness (tạm dịch: Mưu cầu hạnh phúc) ra đời. Bộ phim đã đưa tên tuổi tài tử điện ảnh Will Smith lên đỉnh cao nhờ khả năng diễn xuất tài tình, và thu về hơn 307 triệu USD từ các phòng vé trên toàn cầu.

Sheldon Adelson, công ty sòng bạc Las Vegas Sands

Sheldon Adelson là Chủ tịch kiêm CEO của công ty kinh doanh sòng bạc Las Vegas Sands, có trụ sở ở thành phố Paradise ở Nevada. Cha mẹ ông là người Do Thái đến từ Đông Âu. Theo Irwin Chafetz, người bạn và đối tác kinh doanh của Adelson, “sự giàu có ở khu chúng tôi khi đó là có 3 USD trong túi”. Ngay từ khi còn nhỏ, Adelson đã sớm nung nấu nghiệp kinh doanh.

Đồng USD đầu tiên mà Adelson kiếm được là nhờ việc bán báo dạo trên vỉa hè. Nhưng Adelson nhanh chóng thấy chán công việc này. Ông nhận ra “lĩnh vực kinh doanh” này không có hệ thống và sau đó đã tự thiết lập mạng lưới của mình. Khi ấy, Adelson thuê những đứa trẻ bằng tuổi mình đi khắp các hang cùng ngõ hẻm để bán báo với điều kiện sẽ thu phần trăm trên từng tờ báo.

Qua các kinh nghiệm tích luỹ dần từ việc bán báo dạo, Adelson dần lấn qua mảng bất động sản, tư vấn tài chính… và tạo dựng cơ nghiệp tỷ phú như ngày nay. Ông từng theo học đại học nhưng phải bỏ ngang. Nhưng điều đó không ngăn cản ông vươn lên trong sự nghiệp. Năm 2008, sòng bạc do ông làm chủ đã thu lợi nhuận lớn thứ 2 tại Las Vegas. Hiện Adelson đứng thứ 16 trong bảng xếp hạng các tỷ phú của tạp chí Forbes.

Curtis Jackson, hãng thu âm G-Unit

Ngôi sao nhạc Rap có tên thân mật là 50 Cent này vào năm 2003 đã lĩnh trọn những đề cử quan trọng nhất của giải thưởng Mobo trong đó có nghệ sĩ hip-hop xuất sắc nhất, album xuất sắc nhất cho Get Rich Or Die Tryin’ và đĩa đơn xuất sắc cho In Da Club. Sau sự thành công của almbum Get Rich Or Die Tryin’, anh đã ký hợp đồng với hãng đĩa G-Unit Records.

Jackson sinh ra ở nam Jamaica, và lớn lên nhờ bàn tay chăm sóc của ông bà sau khi mẹ anh bị ám hại lúc anh mới có 8 tuổi. Bản thân Jackson cũng từng rơi vào hiểm cảnh tương tự vào năm 25 tuổi, nhưng may mắn anh đã sống sót. Hai năm sau đó, anh ký hợp đồng với hãng đĩa Shady Records do ca sỹ nhạc Rap Eminem thành lập, và tạo dựng dần một sự nghiệp âm nhạc với những thành công mà trước đây anh chưa bao giờ có được.

Theo VnEconomy

Gates và Buffett vẫn dẫn đầu danh sách những người giàu nhất nước Mỹ

Tạp chí Forbes cho biết, 2010 quả là một năm đáng nhớ của nhà giàu Mỹ. Tổng giá trị tài sản của 400 người giàu nhất quốc gia này theo xếp hạng của Forbes tăng 8% so với năm 2009, lên 1.370 tỷ USD. Hơn 1 nửa số tỷ phú giàu hơn so với năm trước.

Trong đó, đứng đầu danh sách này tiếp tục là Bill Gates, người sáng lập tập đoàn Microsoft, với tài sản 54 tỷ USD, tăng 4 tỷ USD so với năm 2009. Về nhì là tỷ phú Warren Buffett với 45 tỷ USD, tăng 5 tỷ USD so với năm 2009.

Đứng thứ 3 là Larry Ellison, người sáng lập tập đoàn công nghệ Oracle với giá trị tài sản không đổi, 27 tỷ USD và kế đó là Chisty Walton thuộc chuỗi siêu thị khổng lồ Walmart với 24 tỷ USD, tăng 2,5 tỷ so với 2009.

Forbes cho hay, người có số tài sản ít nhất trong danh sách năm nay cũng có tài sản hơn 1 tỷ USD, vượt trên ngưỡng tối thiểu 950 triệu USD năm trước. 84 tỷ phú bị giảm bớt tài sản, trong khi con số này năm 2009 là 314 người.

Dưới đây là 10 tỷ phú đứng đầu danh sách giàu nhất nước Mỹ năm 2010:

Theo Forbes, VnEconomy

60 năm trước đây, khi đặt chân đến Hồng Kông, trong túi Lee Shau Kee chỉ có vỏn vẹn 1.000 HKD.

Làm việc tại một cửa hàng vàng bạc và ngoại hối, Lee Shau Kee hiểu ra nhiều vấn đề của thị trường tiền tệ. Tuy nhiên, 10 năm sau đó, ông chuyển hướng sang lĩnh vực bất động sản khi nhận thấy cơ hội to lớn của một trong những trung tâm tài chính của khu vực châu Á. Đến nay, ở tuổi 82, Lee Shau Kee được xếp vị thứ 22 trong danh sách những người giàu nhất thế giới với tổng tài sản 18,5 tỷ USD.

Trong nhiều thập niên vừa qua, Chủ tịch Lee Shau Kee của tập đoàn bất động sản Henderson Land Development đã âm thầm tính toán những hướng đi khôn ngoan để đem về khối tài sản cực lớn cho tập đoàn và trở thành một trong những người giàu nhất ở vùng lãnh thổ Hồng Kông. Hiện ông là người giàu thứ hai trong danh sách 40 người giàu nhất Trung Quốc. Lee Shau Kee vượt lên vị trí thứ hai trong danh sách này vì chỉ trong vòng 4 năm vừa qua, số tiền mà ông đầu tư vào thị trường chứng khoán châu Á đã tăng gấp đôi.

Người khổng lồ bất động sản của thập niên 1990

Lee Shau Kee đã xây dựng tập đoàn Henderson bằng cách tích lũy từng mảnh đất nhỏ từ những năm đầu thập niên 1970. Sau đó, Lee tìm mối quan hệ với các quan chức chính phủ, thảo luận về các mức phí, lệ phí về đất đai. Ông đã đón đầu đúng thời điểm thị trường bất động sản Hồng Kông bùng nổ trở lại, sau đó lại ẩn mình tìm kiếm cơ hội trên những phân khúc mới. Tập đoàn Henderson đã mở rộng phạm vi kinh doanh trên khắp vùng lãnh thổ Hồng Kông, đầu tư vào các khách sạn Miramara, Hồng Kông & China Gas, Hồng Kông Ferry, đồng thời cũng “ghi điểm” ở những ngành nghề kinh doanh khác.

Thập niên 1940, cha của Lee là ông Lee Kai-po sở hữu một cửa hàng chuyên mua bán ngoại tệ và vàng bạc ở Quảng Châu (Trung Quốc). Cuối thập niên 1940, Lee Kai-po đã chia tài sản gia đình cho hai người con trai, gửi một người đến Macau và gửi Lee Shau Kee đến Hồng Kông.

Lee Shau Kee đến Hồng Kông với vỏn vẹn 1.000 HKD và bắt đầu làm việc cho một ông chủ cửa hàng ngoại tệ ở Hồng Kông. Lee đã thử tham gia vào các lĩnh vực kinh doanh khác, bao gồm cả việc bán các loại máy móc và kinh doanh xuất nhập khẩu. Tuy nhiên, đến năm 1958, Lee quyết định tham gia vào thị trường bất động sản, và cùng với nhiều nhà đầu tư khác thành lập công ty Eternal Enterprise Company.

Việc chọn lựa thời điểm của Lee là hoàn hảo. Khi Hồng Kông “lớn lên” và trở thành một trong những trung tâm tài chính chủ chốt của khu vực châu Á, cũng là lúc giá bất động sản leo thang thẳng đứng. Năm 1963, Lee thành lập một công ty bất động sản mới, với tên gọi Sun Hung Kai. Chẳng bao lâu sau, công ty này nhanh chóng trở thành một trong những công ty bất động sản nổi tiếng nhất của Hồng Kông.

Đến những năm đầu của thập niên 1970, Lee trở thành một trong những huyền thoại trong lĩnh vực bất động sản của Trung Quốc. Năm 1972, Lee quyết định “chia tay” với kinh doanh bất động sản thuần túy theo kiểu mua đi bán lại, và chuyển hướng sang tập trung vào các dự án xây dựng lớn. Năm 1973, Lee thành lập tập đoàn Henderson Land Development. Tham gia cùng với Lee có nhiều thành viên trong gia đình, bao gồm cả người anh trai là Lee Tat Man và người chị gái là Lee Woon King. Đại gia đình này đã thành lập một số công ty có hoạt động bổ trợ cho nhau cùng phát triển.

Năm 1981, công ty Henderson lên sàn. Vào thời điểm đó, quỹ đất của công ty vẫn còn nhỏ, chưa đến 2,7 triệu m2. Tuy nhiên, Lee đã thuyết phục những nhà đầu tư khác cùng tham gia để tìm kiếm lợi nhuận trên thị trường xây dựng. Tinh ranh và am hiểu thị trường, chỉ một thời gian ngắn sau đó, Lee trở nên nổi tiếng vì việc đưa ra các quyết định rất nhanh chóng. Lee cũng được giới đầu tư nể phục vì khả năng tìm được “ngọc trong đá”. Lee đã tìm được những viên đá quý ẩn mình trong lớp đá xù xì khi lĩnh vực xây dựng ở Hồng Kông bùng phát. Lee tìm đến những dự án mà các công ty phát triển bất động sản khác tránh né. Và ông đã giành được chiến thắng để trở thành huyền thoại trong các tỷ phú bất động sản của Hồng Kông.

Những năm đầu thập niên 1980, Lee lại chuyển sang chiến lược đầu tư thận trọng với một danh mục hạn chế. Nhờ đó, tập đoàn Henderson của ông đã tránh được những tác động tồi tệ nhất của bi kịch bất động sản ở Hồng Kông kéo dài từ đầu đến giữa thập niên.

Khi nhận ra những dấu hiệu cho thấy thị trường đang tăng tốc, Lee đã quyết định “lái” Henderson theo một chiến lược táo bạo. Đến năm 1988, Henderson đã xây dựng được một danh mục đầu tư phát triển bất động sản trên diện tích hơn 7 triệu m2 với chi phí vừa phải. Tập đoàn Henderson đã mua lại quyền kiểm soát công ty Wing Tai năm 1985. Sau đó, công ty này được đặt tên là công ty đầu tư Henderson Investment. Năm 1988, Henderson Investment tái cấu trúc để phát triển thành một công ty bất động sản chuyên nghiệp.

Những năm 1990, Henderson Investment phát triển thêm rất nhiều các hoạt động. Năm 1992, Henderson tham gia vào cả lĩnh vực kinh doanh khách sạn, xây dựng và quản lý hai khách sạn Kowloon. Sau đó, công ty này mua quyền kiểm soát trong khách sạn Miramar có 525 phòng. Bước đột phá vào lĩnh vực quản lý khách sạn đã đưa công ty bước chân vào thị trường bán lẻ với việc khai trương chuỗi cửa hàng bán lẻ Citistore năm 1989. Năm 2004, công ty này mở 5 cửa hàng nữa ở Hồng Kông.

Thành công trên thị trường chứng khoán

Nhờ may mắn và khả năng vượt trội trong việc tìm kiếm các cơ hội, Lee đã đánh cuộc khoảng 10 tỷ USD vào thị trường chứng khoán, số tiền này đã nảy nở lên 50 tỷ USD trong vòng 30 năm, một suất sinh lợi không tồi trong một nền kinh tế như Hồng Kông và vượt trội so với đầu tư xây dựng các nhà máy.

“Với chứng khoán, giao dịch kỳ hạn và trái phiếu, tôi có thể kiếm được một tỷ USD trong vòng vài tuần. Điều này khác hẳn với đầu tư vào sản xuất, khi bạn phải thuê rất nhiều công nhân, xây dựng cơ sở hạ tầng cho dự án, mua sắm trang thiết bị và chờ đợi thu lợi trong nhiều năm”, Lee nói.

Lúc bước vào tuổi 76, Lee nghiệm cho ra đấy không phải là thời điểm nên tập trung tích lũy tài sản để giàu có mà việc quan trọng hơn là bảo toàn và phát triển khối tài sản đang có. Vì vậy, ông đã quyết định thành lập tập đoàn tài chính Henderson Financial Enterprises Group. “Với 20 đến 30 dự án đầu tư ở Mỹ, Canada, Hồng Kông, Singapore và Nhật Bản, chúng tôi có thể đạt mức sinh lợi ít nhất 10%, thậm chí là 20%”, Lee nói.

Lee nhìn thấy giá trị và triển vọng tốt đẹp từ những cuộc đấu giá lần đầu ra công chúng (IPO), đặc biệt trong lĩnh vực ngân hàng và bảo hiểm. “Chúng tôi nói chuyện với một số công ty và các nhà tài trợ, tìm cách thực hiện các giao dịch mua bán trước khi các cuộc đấu giá diễn ra. Bạn sẽ không thể sai lầm nếu đầu tư vào những công ty hàng đầu ở Trung Quốc. Nếu những công ty này đi sai hướng, điều đó có nghĩa là không có khoản đầu tư nào ở Trung Quốc sống được”, Lee giải thích.

Lee nói rằng với chính sách thuế phù hợp, Hồng Kông vẫn là một trung tâm tài chính quốc tế đầy sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư. Trường hợp ngoại lệ được Lee nhắc đến đó là thuế bất động sản. Theo ông, chính sách thuế này nên được điều chỉnh phù hợp hơn nữa để những ông chủ cực giàu như Warren Buffett nghĩ đến chuyện bỏ một ít trứng của mình vào “chiếc giỏ” của thị trường này.

Mặc dù tuổi đã cao, Lee vẫn tiếp tục quản lý Henderson. “Tôi muốn đưa Henderson trở thành một công ty lớn hơn trong vòng 8 đến 10 năm nữa”, ông nói.

Vì tuổi tác cao, Lee đã nhường bớt việc cho hai con trai của mình. Người con trai cả của ông Peter Lee Ka-kit, chịu trách nhiệm quản lý hoạt động kinh doanh ở lục địa, trong khi người con trai thứ là Martin Lee Ka-shing điều hành các hoạt động kinh doanh ở Hồng Kông.

Vì Hồng Kông là một thị trường đã trưởng thành, Lee nói rằng tương lai của tập đoàn Henderson sẽ đặt ở Trung Quốc. Ông nói rằng, môi trường kinh doanh của Trung Quốc sẽ ngày càng được cải thiện vì đất nước này đang thay đổi để phù hợp với các cam kết của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). “Với một nền tảng vũng chắc và các mối quan hệ thân thiết, tập đoàn Henderson đang được hưởng lợi từ những thay đổi của đại lục”, Lee nói.

4 quy tắc đầu tư

Những thành công được Lee Lee Shau Kee xây dựng dựa trên những nguyên tắc đầu tư của riêng ông. Trước hết, đầu tư thành công nghĩa là phải biết bỏ tiền vào đúng giỏ. Việc này đã được Lee thực hiện bằng cách lựa chọn đúng thị trường để mở rộng kinh doanh.

Đó là Trung Quốc, nền kinh tế đang phát triển với tốc độ nhanh nhất thế giới. Theo ông, Trung Quốc là nước có lực lượng dân số trẻ, với 72% dân số ở độ tuổi dưới 45. Chính tầng lớp này sẽ là lực lượng tiêu dùng chủ yếu trong thập kỷ tới. Năng lực tiêu dùng của những “con người trẻ tuổi” này có tiềm năng vô cùng to lớn. Đó chính là động lực đốt nóng thị trường chứng khoán. Đã có rất nhiều ví dụ thành công của các tập đoàn nước ngoài khi thâm nhập vào thị trường Trung Quốc, đó là những nhà cung cấp dịch vụ du lịch trực tuyến, những nhà cung cấp dịch vụ không dây, những doanh nghiệp bán sản phẩm dệt may qua mạng, những người điều hành các sòng bạc tại thị trường nóng bỏng Macau… Tất cả những điều đó đã góp phần đưa thị trường chứng khoán Trung Quốc từng bước phát triển lên những bước cao hơn.

Quy tắc thành công thứ hai của Lee là phải chọn đúng ngành đầu tư. Lee chỉ đầu tư vào các công ty hàng đầu trong các ngành có tiềm năng phát triển lớn. Và ông đã làm tăng giá trị cổ phần của mình nhờ đầu tư vào các công ty mà nhà nước chiếm đa số cổ phần. Tuy nhiên do phần lớn các công ty nhà nước nắm cổ phần chủ yếu thường có thái độ quan cách và hoạt động kém hiệu quả nên Lee phải chọn lọc kỹ lưỡng và chỉ đầu tư vào vào một số công ty nhà nước kinh doanh có lãi, hoạt động minh bạch, được hưởng lợi thế độc quyền trong một số ngành đang rất phát triển.

Ví dụ rõ nhất là ông đã đầu tư vào các chứng khoán của các công ty khai thác tìm kiếm và tinh lọc dầu khí thuộc ngành dầu khí Trung Quốc. Ngoài ra, ông còn lựa chọn đầu tư vào các công ty sản xuất nhôm, vì chúng có được lợi thế về cơ sở hạ tầng mà Chính phủ Trung Quốc dành cho hoặc các công ty khai thác công nghệ không dây, hiện chiếm tới 70% thị phần trong khu vực đang phát triển bùng nổ này. Những công ty nhà nước làm ăn có lãi trung bình tạo ra 48% lợi nhuận cho các nhà đầu tư trong năm 2006.

Quy tắc làm giàu thứ ba của Lee là đầu tư dài hạn. Sự giàu có của Lee khiến nhiều người sửng sốt, nhưng không vì thế mà Lee giao dịch cổ phiếu thường xuyên. Theo Lee, cần chờ đủ thời gian để các khoản đầu tư này mang lại cho bạn lợi nhuận lớn nhất có thể.

Quy tắc thứ tư là biết kiểm soát cảm xúc. Đây là quy tắc cuối cùng nhưng rất quan trọng luôn được Lee nhấn mạnh. Điều này có nghĩa là một nhà đầu tư phải luôn giữ được bình tĩnh trong mọi tình huống. Lee nói rằng, rất nhiều nhà đầu tư đã quá lo lắng trước những biến động ngắn hạn của các cổ phiếu của họ.

Để giữ được sự cân bằng trong cuộc sống, hàng ngày Lee dành một giờ để thư giãn và nghĩ tới những điều tươi sáng và vui vẻ trong cuộc sống. Lee nghĩ rằng điều này hay bị bỏ qua trong thế giới hối hả hiện tại. Khi Lee kiếm tiền tại thị trường tài chính Phố Wall, ông đã làm việc với rất nhiều chủ nhà băng, những người giao dịch chứng khoán và cả những nhà quản lý tiền bạc. Ông nhận ra những người hay bị ám ảnh bởi các hoạt động đầu tư trong ngắn hạn thường sớm phải rời bỏ cuộc chơi.

Lee không hề vội vã, thái độ điềm tĩnh, chắc chắn luôn khiến ông cân bằng, giúp ông có đầu óc sáng suốt và khả năng phán đoán chính xác.

Theo VnEconomy

Nhà đầu tư nổi tiếng nhất nước Mỹ Warren Buffett cho biết, “đế chế” Berkshire Hathaway của ông đã xuất sắc vượt qua khủng hoảng tài chính trong năm 2009. Buffett đã tận dụng khủng hoảng tài chính như một cơ hội tuyệt vời để thâu tóm hàng loạt doanh nghiệp trong nhiều lĩnh vực.

Tờ New York Times dẫn thông tin từ thư gửi cổ đông hôm 27/2 của nhà đầu tư huyền thoại cho biết, trong năm 2009, Berkshire đạt mức lãi ròng 8,1 tỷ USD, tăng 61% so với năm 2008. Giá trị sổ sách của tập đoàn trong năm qua cũng tăng tới 19,8%.

Ngôn ngữ của Buffett trong lá thư gửi cổ đông thường niên lần này lạc quan và khác hẳn với lá thư lần trước. Nếu như năm 2008 là năm mà giá trị sổ sách của Berkshire lần thứ hai suy giảm kể từ năm 1965 và bị coi là năm tệ chưa từng có của Buffett, thì năm 2009 là năm chứng kiến sự phục hồi mạnh mẽ của tập đoàn này.

Trong quý 1/2009, Berkshire lần đầu tiên trong lịch sử chịu lỗ hoạt động, khiến nhiều người nghi ngờ việc Buffett đang nắm một khối lượng lớn các loại tài sản độc hại. Tuy nhiên, trong ba quý sau đó, Berkshire đã nhanh chóng lấy lại sức mạnh nhờ sự phục hồi của thị trường chứng khoán.

Giá cổ phiếu của Berkshire đã tăng lên mức 119.800 USD/cổ phiếu khi đóng cửa giao dịch ở Phố Wall vào cuối tuần trước, sau khi chạm mức đáy 73.195 USD/cổ phiếu trong thời gian khủng hoảng. Mức giá kỷ lục của cổ phiếu tập đoàn này là 148.220 USD/cổ phiếu đạt được vào năm 2007.

Trong thư gửi cổ đông năm 2010, Buffett đã điểm lại những vụ mua lại mà ông đã thực hiện trong 18 tháng qua, trong đó tiêu biểu nhất là vụ mua lại hãng vận hành đường ray Burlington Northern Santa Fe Railway với giá hơn 26 tỷ USD. Đây cũng là thương vụ lớn chưa từng có của Buffett, nhà đầu tư năm nay 79 tuổi. Bên cạnh đó còn có các vụ mua lại cổ phiếu của Goldman Sachs, GE, Wm. Wrigley Jr… với tổng trị giá 15,5 tỷ USD.

“Chúng tôi đã đầu tư rất nhiều tiền trong thời gian thị trường chao đảo hai năm qua. Đó là một quãng thời gian lý tưởng cho các nhà đầu tư. Một môi trường của sự sợ hãi luôn là người bạn tốt nhất của họ”, Buffett viết.

Những lá thư thường niên gửi cổ đông của Buffett, người có biệt danh “nhà tiên tri của Omaha”, luôn được các nhà đầu tư đặc biệt quan tâm, vì được xem là đem đến những bài học quý giá. Tuy nhiên, trong mấy năm gần đây, thư của Buffett đã giảm bớt phần nào tầm quan trọng, vì tỷ phú hàng đầu thế giới này đã thường xuyên xuất hiện trên các phương tiện truyền thông hơn.

Trong lá thư năm nay, Buffett dành những ngôn từ khá nặng nề dành cho các lãnh đạo ngành tài chính, những người vẫn duy trì lối sống xa hoa giữa thời điểm tập đoàn của họ điêu đứng vì khủng hoảng. “Họ cần phải trả giá. Trong nhiều trường hợp, các giám đốc nhà băng đã từ lâu hưởng “củ cà rốt” quá lớn. Giờ đây, cần có thêm vài “cây gậy” trong hợp đồng lao động với họ”, ông nói.

Cũng trong lá thư này, Buffett thừa nhận đã mắc một số sai lầm trong năm qua, như việc đóng cửa bộ phận thẻ tín dụng gặp khó, và chưa dành nhiều thời gian để vực dậy bộ phận NetJets vốn từ lâu là một gánh nặng của Berkshire.

Theo Bloomberg, VnEconomy

Bà Zoe Cruz - Ảnh: Bloomberg

Năm 2006, bà đứng vị trí thứ 10 trong danh sách 100 phụ nữ quyền lực nhất thế giới. Bà còn là người phụ nữ quyền lực nhất trong lịch sử hình thành, phát triển của Phố Wall với những biệt danh như “Czarina” (Hoàng hậu Nga), “Wicked Witch” (bà phù thủy ma quái). Người phụ nữ quyền lực ấy chính là Zoe Cruz.

Zoe Cruz sinh ngày 2/2/1955 ở Hy Lạp, nhưng cha mẹ bà đã chuyển cả gia đình tới Massachusetts, Mỹ khi Zoe Cruz mới 14 tuổi. Ngay từ nhỏ, bà đã sớm kế thừa được tham vọng từ người cha, người đã đưa bà tới vùng đất của sự thành công và hướng bà vào trường Harvard. Sau khi tốt nghiệp trung học ở một trường thuộc ngoại ô Boston, Zoe Cruz đã chuyển tới Harvard và học ở Trường kinh doanh Harvard (Harvard Business School), nơi mà Zoe là một trong 168 nữ sinh của lớp học gồm 755 sinh viên.

Nhân sinh quan tiến bộ

Ngay sau khi kết hôn với người bạn cùng lớp Ernesto Cruz, bà đã sinh người con đầu tiên trong số 3 người con của mình, Ernesto Cruz III. Nhưng dường như việc sinh con không làm trở ngại tới kế hoạch sự nghiệp của bà. Năm 1982, Zoe nhận lời làm việc cho Morgan Stanley ở một bộ phận mới nhất và nhỏ nhất của Tập đoàn lúc bấy giờ, phòng ngoại tệ.

Theo một người đồng nghiệp cùng làm việc với Zoe ở Morgan Stanley, bà là người có một thế giới nhân sinh quan khá khác biệt và tiến bộ so với mọi người, họ đã gọi bà với cái tên “người phụ nữ alpha” chỉ bởi bà quá mạnh mẽ.

Bà cho rằng nên để con cái tự lập thay vì dành cả ngày bên chúng, điều có thể gây hại hơn là có lợi. Sự mạnh mẽ hay nói cách khác yếu tố “alpha” trong con người Zoe Cruz còn bộc lộ đậm nét hơn khi bà không chịu thừa nhận sự thật của Phố Wall lúc bấy giờ, thời cai trị của những người đàn ông. Sự thật là, bà không chỉ dừng ở ý nghĩ, mà bà đã từng “vượt mặt” người từng là sếp của mình.

Khi Zoe bắt đầu làm việc vào năm 1982, sàn giao dịch thương mại tựa như một một cuộc chiến của những người đàn ông trong một câu lạc bộ với những tiếng gào lớn, những động tác tác nghiệp liên tục… trên sàn nhà bừa bãi những mẩu giấy loại.

Nhưng với Zoe, bà lại thấy yêu thích công việc này. Bà từng tâm sự với tờ tạp chí nổi tiếng Fortune rằng “Tôi thích thị trường này, nguồn năng lượng này và những tiếng ồn này”. Chỉ sau khi tiếng chuông báo hiệu kết thúc phiên giao dịch điểm lúc 4 giờ chiều, bà mới chợt nhận ra rằng mình đã kết thúc một ngày làm việc.

Bà nói “Điều này chẳng thú vị hơn sao khi mà bạn dành toàn bộ khoảng thời gian này cho những công việc nội trợ gia đình”.

Sau 3 năm đầu khởi nghiệp, bảng màu sắc kết quả làm việc của bà thật ấn tượng, tràn ngập những màu trắng (màu đánh dấu sự lời lãi) thay vì những màu đen điểm xuyết (màu đánh dấu sự thua lỗ).

Vì vậy, bà được đề bạt thăng chức. Nhưng điều này cũng gây nên những mâu thuẫn, sự ganh tị trong các đồng nghiệp nam. Sự khốc liệt trong cạnh tranh đã khiến cho người phụ nữ mạnh mẽ này nhiều lúc phải “rơi lệ” nhưng sau đó bà đã đứng dậy và tiếp tục “cuộc chơi”. Zoe Cruz trở lại công việc và thẳng thắn trao đổi với cấp trên của mình rằng bà không muốn tiếp tục hợp tác với những người đồng nghiệp không hợp tác.

Khi một trưởng bộ phận khác của Morgan Stanley, Patrick de Saint Aigman, bắt đầu thu mua hợp đồng quyền chọn tiền tệ từ một ngân hàng cạnh tranh khác với tỷ lệ tốt hơn tỷ lệ mà Zoe áp dụng cho các nhân viên “trong nhà”, bà đã lên tiếng phản đối vấn đề này và sau nhiều lần đấu tranh, cuối cùng bà cũng buộc được người đồng nghiệp của mình mua của chính ngân hàng của mình. Bà ưu tiên công việc vượt trên các mối quan hệ. Tuy vậy sau đó, bà vẫn chủ động “làm dịu” những xung đột trong các quan hệ của mình.

Vì vậy, bà bắt đầu có được sự tín nhiệm của đồng nghiệp và đặc biệt của khách hàng. Nhiều nhà đầu tư đã kháo nhau rằng “Khi người phụ nữ này bước ra khỏi phòng, bạn sẽ biết được liệu “tầm nhìn” (ám chỉ hướng đầu tư) lên hay xuống”. Zoe đã tạo được danh tiếng của mình một cách chắc chắn, bền bỉ và đầy thông thái.

Bước đường sự nghiệp của Zoe Cruz nhờ đó ngày một thăng tiến. Năm 1986, chỉ sau 4 năm làm việc, bà trở thành Phó chủ tịch bộ phận phụ trách ngoại tệ. Năm 1988, bà giữ chức Chủ tịch và đến năm 1990 bà đảm nhiệm vị trí Giám đốc quản lý. Đây cũng chính là năm đánh dấu sự chuyển mình trong sự nghiệp của người phụ nữ quyền lực này.

Vượt qua sự phân biệt giới

Sau khi đảm nhận chức vụ Giám đốc quản lý vào năm 1990, Zoe Cruz có cơ hội gặp lại John Mack, phụ trách phòng giao dịch trái phiếu và là ngôi sao kinh doanh của Morgan Stanley, người đã từng phỏng vấn bà trong kỳ sát hạch đầu vào năm 1982.

Mối quan hệ của họ càng trở nên thân thiết hơn khi Mack trở thành Chủ tịch của chi nhánh “thu nhập định trước” dựa trên sự kinh doanh các loại trái phiếu, hàng hóa, hàng sơ chế cũng như các loại tiền tệ vào năm 1993. Sau này, chính Mack là người giúp đỡ bà rất nhiều trong việc hoàn thiện hơn các kỹ năng của mình và đồng thời ông cũng tạo ra tiếng nói trong khuyến khích, ủng hộ việc cấp trên nên chú trọng tới vai trò lãnh đạo của nữ giới.

Phải nói thêm rằng, vào cuối những năm 90, một số hoạt động của Morgan Staley hạn chế sự tham gia của nữ giới. Điều này khiến cho không chỉ Zoe và một số người phụ nữ khác trong công ty tỏ ra khá bất bình. Nhưng cách bà đấu tranh để giành quyền lực cho những người phụ nữ lại khá lạ lẫm và bất ngờ.

Trong một cuộc họp nội bộ của Tập đoàn về việc cân nhắc tới những chính sách đối với phụ nữ vào năm 1998, bà đã tranh cãi kịch liệt về chương trình có tên gọi “thời gian linh hoạt” dành cho những phụ nữ muốn có con. Thay vào đó bà cho rằng, hãy trả lương cao hơn cho nữ giới và hãy quẳng đi những hoạt động thừa thãi trong công ty. Hành động này của bà khiến nhiều người nghĩ bà không phải là một “phụ nữ”.

Vượt qua mọi điều tiếng, mọi trở ngại bà chứng tỏ mình là một người phụ nữ tài năng. Zoe Cruz đã đạt được thành công đáng kinh ngạc khi lợi nhuận của bộ phận ngoại hối tăng từ 170 triệu USD/năm lên 670 triệu USD/năm.

Nhưng đối với nhiều người, bộ phận ngoại hối là một bộ phận kinh doanh nhỏ, nhỏ hơn nhiều so với bộ phận quản lý nợ do George James điều hành, người chạy đua với bà trong việc thay Mack đảm nhận vị trí quản lý phòng “thu nhập định trước” khi ông bước lên những vị trí cao hơn. Cuối cùng, bà được chọn!

Năm 2001, John Mack rời Morgan Stanley và làm giám đốc điều hành ở Credit Suisse. Ông này đã cố mời gọi bà tới làm việc cùng mình song Zoe Cruz vẫn quyết định gắn bó với Morgan Stanley. Sau này, khi chồng bà trở thành người quản lý chứng khoán của Credit Suisse, bà và chồng bà đã tạo nên một cặp đôi quyền lực ở Phố Wall.

Mack ra đi, bà làm việc dưới thời của Vikram Pandit, một người tỏ ra không ủng hộ quan điểm nữ giới lãnh đạo. Mặc dù nhận được rất ít sự hỗ trợ từ Pandit, song sự tăng trưởng của bộ phận kinh doanh do Zoe quản lý khá ấn tượng. Năm 2003, bà đã làm tăng thu nhập của bộ phận “thu nhập định trước” lên hơn 65% so với năm trước. Thu nhập của bà trong năm đó (bao gồm cả tiền thưởng) đạt 16,1 triệu USD, cao hơn cả Pandit.

Đến năm 2004, thu nhập của bộ phận bà quản lý tăng lên 5,6 tỉ USD, đóng góp tới 14% tổng thu nhập của Morgan Stanley.

Mặc dù đạt được những thành quả đáng khích lệ như vậy song Pandit vẫn không công nhận những thành quả này khi chỉ ra rằng những điều bà làm còn thấp hơn so với những đối thủ cạnh tranh ở các ngân hàng khác. Không còn sự ủng hộ, hậu thuẫn từ John Mack, Zoe Cruz nhiều lúc thực sự bị khủng hoảng về mặt tinh thần và đôi khi bà như quên vị trí của mình trong Tập đoàn khi có những biểu hiện khác thường.

Nhưng dường như số phận đã gắn kết bà với John Mack khi Morgan Stanley phải thuê lại ông khi Tập đoàn có một số vấn đề. Sự trở lại của ông đã đem đến sự hứng khởi trở lại trong công việc cho Zoe. Hai người đã kết hợp và tạo ra một phương tiện đầu tư mới với tên gọi cầm cố chứng khoán, một công cụ đầu tư cho lợi nhuận cao nhưng cũng đầy rủi ro.

Năm 2006, thu nhập của bộ phận kinh doanh của Zoe tăng hơn 110% và bà kiếm được khoảng 30 triệu USD trong năm này. Trong quý 1/2007, thu nhập tăng lên mức trên 1 tỉ USD khi Zoe tung ra chiêu thức cầm cố ngắn hạn đối với những người có điểm tín dụng thấp hoặc chưa đủ tiêu chuẩn để vay. Một quyết định táo bạo.

Và điều này đã giúp đưa Morgan Stanley vượt qua đối thủ nặng ký Goldman Sachs lần đầu tiên trong vòng 7 tháng. John Mack đã phải thừa nhận rằng sự thành công của Morgan Stanley phần lớn nhờ công của Zoe Cruz.

Mặc dù có được những thành công như vậy song bà không “ngủ quên” trên thành công. Bà đã kiến nghị với những người liên quan (từ người điều hành cho tới những khách hàng) rằng rủi ro của hoạt động này là quá lớn và nên cắt giảm cho vay cầm cố.

Nhưng kiến nghị của bà đã không được chấp nhận và quả thực Morgan Stanley bị thua lỗ tới 5 tỉ USD khi thị trường chứng khoán biến động. Bà thật sự bị khủng hoảng. Nhiều người đã phải thốt lên rằng, ở Goldman Sachs, mọi người “nói” ra ngoài, họ ra ngoài nhưng ở Morgan Stanley, khi Zoe nói ra ngoài, mọi người mới bắt đầu thương lượng.

Cũng nằm trong nhóm những lãnh đạo nữ nổi tiếng ở Phố Wall (Morgan Stanley, Lehman Brothers, JPMorgan có 2 nhân vật nữ, Goldman Sachs, Credit Suisse và Citigroup có một nhân vật nữ) nhưng Zoe Cruz lại được xem là người phụ nữ quyền lực nhất Phố Wall bởi những thành công vượt qua khó khăn.

VnEconomy

Từ khi 13 tuổi cho tới lúc qua đời ở tuổi 93, Andre Kostolany luôn tự hào và thấy hành diện về danh hiệu “nhà đầu cơ”, trong khi kẻ khác nếu bị gọi như vậy thường cảm thấy như thể mình bị thóa mạ. Bí quyết thành công của Kostolany trên thị trường chứng khoán là luôn đầu cơ giá xuống.

Bài học vỡ lòng đầu tiên của Kostolany là đầu cơ tiền tệ và ở thủ đô Viên của nước Áo. Andre Kostolany vốn là người Hungari. Sau chiến tranh thế giới thứ nhất, gia đình ông di cư từ Budapest sang Viên. Cậu bé Andre khi đó mới 13 tuổi đã biết kiếm tiền bằng việc mua tiền của nước này để đổi sang tiền của nước khác kiếm lời. Năm 1924, Kostolany sang Paris với dự định theo học phê bình nghệ thuật. Nhưng kể từ khi nhận ra rằng, có thể dễ dàng kiếm tiền bằng đầu cơ cổ phiếu trên thị trường chứng khoán thì Kostolany mất hết hẳn nhiệt huyết học hành tại trường đại học. Kiếm tiền và làm giàu được Kostolany nâng lên thành lẽ sống. Tiền là tất cả, vì tiền Kostolany sẵn sàng hy sinh tất cả. Đạo đức hay tình nghĩa không khiến Kostolany bận tâm nếu không đem lại tiền của. “Quan điểm về giá trị của tôi đã thay đổi hoàn toàn. Tôi chỉ còn quan tâm đến tiền”, ông đã nhiều lần tuyên bố như vậy. Vì thế, đầu cơ trên thị trường chứng khoán được Kostolany khái quát thành “kiếm tiền từ nỗi đau của kẻ khác”.

Sau khi học lỏm được một vài chiêu của một nhà môi giới chứng khoán rất thành đạt trên Sở giao dịch chứng khoán Paris, Kostolany đăng ký hành nghề môi giới chứng khoán độc lập. Vì luật pháp không cho phép người hành nghề môi giới chứng khoán trực tiếp kinh doanh chứng khoán nên Kostolany đã kinh doanh dưới danh của người khác. Luật pháp không cho phép đi thẳng thì Kostolany tìm đường đi vòng hoặc đường quanh co nào cũng được, miễn là nó đưa ông đến với tiền. Để tranh thủ khách hàng là những ông chủ ngân hàng người Thụy Sỹ, Kostolany còn đích thân dẫn họ đến nhà thổ ở kinh thành Paris.

Kostolany sống gần như trọn thế kỷ 20 và do vậy là nhân chứng của chiến tranh và khủng hoảng kinh tế, tài chính và tiền tệ. Bài học mà Kostolany nhận ra được từ rất sớm là khủng hoảng đưa lại cơ hội đầu cơ béo bở nhất. Vấn đề là biết trước thông tin và dự báo chính xác. Năm 1929, vào Ngày Thứ Sáu đen tối, khi giá cổ phiếu ở các nơi khác trên thế giới trượt dốc thì ở Paris vẫn như thể không có gì xảy ra. Trong khi số đông cho rằng giá cổ phiếu ở Paris vẫn còn tăng thì Kostolany đã trù tính khả năng suy giảm và đến khi giá cổ phiếu ở Paris giảm thê thảm thì Kostolany chỉ trong phút chốc đã trở thành người giàu có. “Thành công trên thị trường chứng khoán là một nghệ thuật, chứ không phải một môn khoa học”, đó là kết luận của Kostolany từ phi vụ đầu cơ này.

“Ai nhiều tiền thì có thể đầu cơ, ai ít tiền thì không được phép đầu cơ, ai không có tiền thì phải đầu cơ” cũng như “trên thị trường chứng khoán, 2 nhân 2 không bao giờ bằng 4, mà bằng 5 trừ 1. Người ta phải có đủ bản lĩnh để chịu đựng được cái trừ 1 đó”. Đây là hai triết lý đầu cơ nổi tiếng nhất của Kostolany. Rất có thể đó là bài học cay đắng của Kostolany từ phi vụ đầu cơ bị thất bại thảm hại năm 1931. Lúc ấy ông trù tính giá cổ phiếu giảm nhưng đùng một cái, tổng thống Mỹ Hoover xóa cho nước Đức nhiều khoản bồi thường chiến tranh nên giá tăng cao khiến Kostolany mất gần hết những gì đã có được. Kostolany tự an ủi, được thua là chuyện bình thường. Điều quyết định là số lần đầu cơ đúng nhiều hơn số lần đầu cơ sai. Kostolany đoán rằng Đảng quốc xã lên nắm quyền ở nước Đức sớm muộn cũng sẽ đẩy các nước Châu Âu và thị trường tài chính, tiền tệ vào thảm họa, chậm nhất cũng chỉ đến cuối thập kỷ 30. Thực tế đã xảy ra đúng như vậy và Kostolany gỡ gạc lại được những gì đã bị mất.

Trong đầu cơ và cuộc sống, Kostolany dựa vào linh tính, bản năng nhiều hơn là tính toán lôgic, khoa học. Cũng có thể gọi đó là năng khiếu đầu cơ của con người này. Sau phi vụ nói trên, Kostolany đoán rằng chiến tranh sẽ xảy ra ở Châu Âu và khi đó thì Paris không còn là thánh địa cho đầu cơ chứng khoán nữa. Kostolany lại có gốc Do thái. Vì thế cao chạy xa bay là thượng sách. Ngay trước khi quân đội Đức đánh chiếm Paris, Kostolany đã chạy sang Mỹ. Vẫn tư duy và triết lý ấy, vẫn nhằm vào giá cổ phiếu giảm để đầu cơ và vẫn không làm những gì mà số đông trên thị trường chứng khoán ở Mỹ thường làm, ông đã nhanh chóng trở thành cây đa cây đề ở Phố Wall, đầu cơ trận nào thắng trận ấy. Thành tích đầu cơ của Kostolany ở Mỹ vang dội đến mức làm chính nhà đầu cơ này đủ tự tin để mở khóa dạy về kinh doanh và đầu tư chứng khoán. Kostolany trở thành nhà đầu cơ chứng khoán đầu tiên công khai truyền bá ý tưởng và kinh nghiệm, triết lý và thủ thuật đầu cơ. Những cuốn sách của Kostolany bán chạy như tôm tươi. Những bài bình luận về thị trường chứng khoán của Kostolany trên các báo và tạp chí, đài phát thanh và truyền hình đều được đón nhận và trả giá cao. Thế hệ đầu cơ trẻ vốn rất khoái những khái quát hóa đầy hài hước của Kostolany như “Thị trường chứng khoán phụ thuộc vào việc ở đó có nhiều thằng ngốc hơn hay nhiều cổ phiếu hơn. Nếu ở đó có nhiều thằng ngốc hơn cổ phiếu thì giá sẽ giảm và ngược lại”.

Theo Kostolany, nhà đầu cơ muốn thành công phải hội tụ được cả hai tố chất và hai nhân tố. Đó là, ý tưởng và kiên nhẫn, tiền và may mắn. Không nên ăn sổi ở thì mà phải có chiến lược lâu dài, không nên để bị chi phối bởi biến động giá cổ phiếu hàng ngày mà nên lựa chọn loại cổ phiếu thích hợp để đầu tư hoặc đầu cơ dài hạn, nên chọn cổ phiếu làm đối tượng để đầu tư hoặc đầu cơ chứ không nên chọn các hình thức hay sản phẩm khác trên thị trường chứng khoán bởi theo Kostolany “cổ phiếu chỉ rủi ro về ngắn hạn chứ không rủi ro về dài hạn” – đó là những kết luận thường được Kostolany nhắc đi nhắc lại.

Những năm tháng cuối đời, Kostolany sống ở Paris với vợ là người Pháp, bị giằng xé giữa lý trí và tình cảm: vẫn ham muốn xung trận đầu cơ, nhưng lại không sẵn sàng chấp nhận mạo hiểm như trước nữa. Ông công khai thổ lộ điều đó: “Bi kịch đối với những nhà đầu cơ già như chúng tôi là kinh nghiệm có thừa nhưng không còn đủ can đảm để đầu cơ nữa”. Ông tự ví mình như một phi công mà theo ông thì có phi công già và phi công quả cảm, nhưng lại không thể có phi công già mà quả cảm. Kostolany mất ở tuổi 93. Rất ít nhà đầu cơ trứ danh thọ được đến như vậy.

SAGA

Không một ai công khai thú nhận việc tổ chức một đợt “đầu cơ xuống giá” khi việc chủ tâm thao túng thị trường giá cổ phiếu được coi là phạm pháp, và trong khi chính Phố Wall vẫn tin rằng những đợt đầu cơ xuống giá không chỉ có thể mà còn thường xảy ra liên tục. Tuy nhiên, vừa có một số nghiên cứu từ các trường đại học nhằm giải thích động lực của việc này. Hiên nay, có hai chuyên gia tài chính mới đưa ra một số quan niệm dựa trên quá trình đó. Và theo lời giáo sư tài chính Itay Goldstein thuộc trường Wharton thì: “Chúng tôi chủ yếu mô tả một học thuyết của hành động thao túng đầu cơ xuống giá như thế nào.” Ông cùng Alexander Guembel đến từ trường kinh doanh Said và trường cao đẳng Lincoln của đại học Oxford đã mô tả thủ tục này trong bài báo của họ có tiêu đề là “Manipulation and the Allocational Role of Prices”.
Nghiên cứu quan trọng của họ đã làm sáng tỏ được ảnh hưởng qua lại giữa giá trị kinh tế thực của một công ty và giá cổ phiếu của nó, bằng việc chỉ ra được những người giao dịch chứng khoán chủ tâm hướng cho giá thị trường cổ phiếu đi xuống để có thể ngầm phá hoại tình hình hoạt động của công ty, cũng như làm cho giá cổ phiếu bị sụt giảm trong tương lai theo một chu trình luẩn quẩn.

Giáo sư Goldstein giải thích rằng: “Cái chúng tôi chỉ ra ở đây đó chính là nhờ việc bán cổ phần mà bạn có được một sự tác động thực tế vào công ty. Nhưng việc kết nối với giá trị thực lại là một việc hoàn toàn khác. Đó chính là yếu tố quyết định.”
Goldstein và Guembel nhận thấy rằng quá trình này chỉ xảy ra khi mục đích là để phá hoại công ty, khi những người giao dịch chứng khoán không có cùng khả năng để tạo được một vòng phản hồi nhằm hướng cho giá cổ phiếu tăng lên.
Mục đích của hành động này chỉ là trục lợi, bởi khi một người giao dịch chứng khoán vay được cổ phiếu của một người môi giới thì họ sẽ bán chúng và hy vọng trả lại khoản nợ đó bằng cổ phiếu đã được mua lại sau khi bán để ăn chênh lệch. Mà hành động trục lợi này có lãi chỉ khi giá thị trường cổ phiếu đi xuống – tức là bán ra thì cao và sau đó mua vào thì thấp. Và nếu giá tăng lên thì anh ta phải mua những cổ phiếu thay thế nhiều hơn những cái mà anh ta đã bán.

Dàn xếp việc định giá cổ phiếu

Sự kết nối giữa giá cổ phiếu của một công ty với giá trị thực của nó không hề khít nhau như nhiều người vẫn nghĩ. Các công ty bán cổ phần ra thị trường để có thêm vốn. Vì thế, một khi các cổ phiếu được lưu thông thì giá của nó có xu hướng tăng hay giảm đều phản ánh được lợi nhuận của công ty đó là nhiều hay ít, nhưng có những động lực khác lại hấp dẫn hơn nhiều – cũng là xu hướng chung trong thị trường hoặc kinh doanh – đó là việc thực hiện của công ty đều liên quan tới các đối thủ cạnh tranh của nó, và như vậy, sẽ có một sự đầu cơ về chiến lược hoạt động của công ty ra sao để sản phẩm và tính cạnh tranh sẽ có tác động đến doanh thu sau này.

Lúc này các nhà đầu tư nhiệt tình có thể đẩy giá cổ phiếu lên cao cho dù không hề có bằng chứng chắc chắn nào doanh thu sẽ tăng. Nhưng lúc sau thì chính cảm tính của nhà đầu tư lại có thể quay ngược lại, dẫn tới việc giá cổ phiếu đi xuống cho dù công ty đó hoạt động hoàn toàn tốt như thường.

Do mối quan hệ giữa việc thực hiện hoạt động kinh doanh của một công ty với giá cổ phiếu có thể quá lỏng lẻo cho nên nó sẽ kéo dài cảm giác rằng số phận của cổ phiếu không nhất thiết phải có bất kỳ ảnh hưởng trực tiếp nào đến giá trị kinh tế thực của một công ty, điều luôn được đánh giá bằng những thứ như tài sản và doanh thu của công ty đó. 

Và rõ ràng là những kẻ đầu cơ có thể dàn xếp để đẩy cho giá cổ phiếu xuống với một mục đích trục lợi, nhưng theo một số quan điểm của những người giao dịch chứng khoán khác – hoàn toàn tin vào tình hình hoạt động bình thường của công ty – đều nhìn thấy các cổ phiếu như một sự mặc cả và nhu cầu cao hơn sẽ làm cho giá cổ phiếu ổn định hay tăng lên. Vì thế mà một đợt đầu cơ xuống giá sẽ không có tác động lâu dài. Nhưng nếu việc rớt giá cổ phiểu được gây ra bởi một đợt đầu cơ xuống giá gây ra sự thiệt hại về kinh tế thực sự cho công ty thì các nhà đầu tư khác sẽ ngay lập tức bán tháo cổ phiếu, và chính điều này gây ra một chu trình luẩn quẩn về việc rớt giá cổ phiếu cũng như sự thiệt hại về kinh tế sẽ khiến cho đợt đầu cơ xuống giá đó thu được nhiều lợi nhuận hơn.

Để kiểm tra kịch bản này một cách khách quan hơn, Goldstein và Guembel đã xem xét kỹ một công ty vừa rót khá nhiều tiền vào một dự án tới mức chính công ty cũng khó có thể xác định được chính xác. Và cũng thời điểm đó, có một người đầu cơ biết được giá trị của dự án đó mà chính công ty còn chưa biết được. Lấy ví dụ ở đây là anh ta có thể có được một sự hiểu biết đặc biệt đối với các chi phí về vốn.

Vậy thì, nếu sự hiểu biết đặc biệt này nhận thấy kế hoạch chi tiêu của công ty đó sẽ làm việc tốt thì người đầu cơ đó sẽ mua cổ phần và nhu cầu của anh ta sẽ thúc đẩy giá cổ phiếu lên. Còn nếu sự hiểu biết đặc biệt này nhận thấy kế hoạch chi tiêu sẽ thất bại, anh ta sẽ bán lại cổ phần và chính cái nhu cầu bị giảm đi này sẽ đẩy cho giá cổ phiếu xuống. Và cho dù có bằng cách nào thì sự hiểu biết của người đầu cơ này đều được phản ánh bằng giá cổ phiếu.

Goldstein và Guembel sau đó đưa thêm một yếu tố vào quan điểm truyền thống đối với thị trường này. Đó là công ty xem xét kỹ việc thay đổi giá cổ phiếu như một tín hiệu đánh giá thị trường về triển vọng của kế hoạch chi tiêu của công ty. Và nếu giá cổ phiếu rớt xuống thì việc đánh giá sẽ trở thành vô nghĩa và công ty có thể phải từ bỏ kế hoạch này.

Quay lại vấn đề lúc trước thì người đầu cơ kia cũng đang đưa ra một quyết định theo sự đánh giá của riêng anh ta đối với kế hoạch chi tiêu này. Thế nhưng cả Goldstein và Guembel đều tranh luận rằng cho dù một kẻ đầu cơ chỉ là một người không có sự hiểu biết đặc biệt về kế hoạch đó thì vẫn có thể khai thác được quá trình này nhằm chủ tâm định hướng cho giá cổ phiếu đi xuống.

Giảm giá trị của công ty

Trong nhiều trường hợp, các thương vụ quan trọng vẫn được thực hiện thông qua những người tạo lập thị thường ở Phố Wall, những người có thể mua hay bán chính những cổ phần của riêng họ đang sở hữu. Người tạo lập thị trường này thường đưa ra một giá dựa trên sự đánh giá của họ về thị trường và họ sẽ quyết định mua hoặc bán theo đặt hàng từ một người đầu cơ cho dù đó là người có biết rõ được đôi điều về công ty đó hoặc không hề biết chút gì. Nhưng nói chung, những người giao dịch chứng khoán có kiến thức thường đóng góp cho thị trường này rất hiệu quả bằng cách đảm bảo rằng giá cổ phiếu luôn phản ánh một cách đúng đắn các giá trị của công ty. Và chính việc truyền được niềm tin cho thị trường mà sự hiệu quả này luôn hướng cho giá cổ phiếu tăng lên.
Nhưng theo ví dụ của các tác giả thì khi người đầu cơ bán cổ phiếu cho người tạo lập thị trường là chỉ vì mục đích trục lợi chứ không hề có sự thấu hiểu tình hình. Hơn nữa, việc anh ta bán ra thực sự là làm giảm hiệu quả của thị trường, mở rộng các hướng cho giá cổ phiếu bị sụt giảm và thu được khoản lợi nhuận trước mắt.

Bên cạnh đó, người đầu cơ có thể thực hiện đươc rất nhiều phi vụ trục lợi như vậy để hướng cho giá cổ phiếu xuống. Việc nhìn thấy sụt giảm giá cổ phiếu như một lá phiếu dành cho việc không còn sự tin tưởng, đồng nghĩa là công ty sẽ phải bỏ lại kế hoạch chi tiêu của nó, bị thất thu do mất đi lợi ích mà dự án đó đáng ra mang lại cho nó và cũng vì thế mà gây ra cho giá cổ phiếu bị rớt xuống trong tương lai.

Các tác giả viết rằng: “Thông thường, đây là quyết định sai lầm và chính nó sẽ làm giảm bớt giá trị của công ty đó. Mà điều này có thể khiến cho người đầu cơ kiểm soát được vị thế tạm thời lúc đó của anh ta về việc bỏ ra chi phí thấp hơn nhưng vẫn thu được lợi nhuận. Và để đúng với bản chất của chiến lược này, chúng tôi coi nó như sự thao túng.”

Tất nhiên, việc hết sức quan trọng là để không một ai biết người đầu cơ định sẽ làm tiếp điều gì, chính thế mà Goldstein nói rằng: “Nếu ai ai trên thị trường cũng đều biết rằng mục đích ngăn cản của kẻ đầu cơ là để thao túng cổ phiếu thì nó sẽ không hề có tác dụng.” Ông cũng cho biết thêm rằng việc thiết yếu nữa đó là những người khác tham gia vào thị trường này đều cho rằng người thao túng thường dựa vào những quyết định dựa trên sự thấu hiểu tình hình của anh ta cho dù có thể anh ta chẳng biết chút gì.

Và khi việc thao túng này xuất hiện nó sẽ khiến cho giá cổ phiếu chao đảo, mà đó là điều có ảnh hưởng tới quyết định của công ty xem liệu có nên tiếp tục với dự án chi tiêu của nó hay không. Điều này chỉ có thể xảy ra nếu thỏa mãn ba điều kiện:

1. Giá trị của dự án chi tiêu đó không được quá cao.

2. Phải có được một bản thỏa thuận tốt về tình hình không rõ ràng về việc làm sao mà dự án đó dừng lại.

3. Công ty phải có được sự phản hồi tích cực từ các thị trường tài chính về triển vọng của dự án đó.

Chính thế nên Goldstein và Guembel viết rằng: “Cuối cùng, chúng tôi thấy rằng sự thao túng sẽ trở thành lợi nhuận chỉ khi nó thông qua được những đơn đặt bán ra. Đấy là bởi vì có hai nguồn lợi nhuận đằng sau chiến lược thao túng đó … không thể tạo được lợi nhuận với những đơn đặt mua vào.” Và các giáo sư giải thích rằng: người đầu cơ không hề có sự thấu hiểu về tình hình của công ty sẽ giả định nó có giá trị thấp hơn giá thị trường phản ánh, vậy là anh ta sẽ có một sự động viên để bán ra hơn là mua vào.

Tương tự, một người đầu cơ đang hoạt động mà không có một chút kiến thức chuyên môn nào cũng sẽ tạo ra những điều thiếu hiệu quả tương ứng làm cho giá cổ phiếu bị sụt giảm về sau. Và để có được lợi nhuận dựa trên việc sụt giá cổ phiếu, người đầu cơ này phải sử dụng những phi vụ bán ra nhanh bởi anh ta sẽ bị mất tiền nếu anh ta lại mua vào cổ phiếu.

Như vậy, điều cốt yếu đối với sự thao túng đó chính là sự kết nối giữa giá cổ phiếu với giá trị thực của công ty. Thế nên, giáo sư Goldstein đã nói rằng: “Theo truyền thống, mọi người đều nghĩ những thị trường tài chính dường như không có ảnh hưởng gì tới công ty. Nhưng hoàn toàn đó lại không phải là sự thật.”

BWportal

Sharpe đưa ra một quan điểm trái ngược. Ông chia thế giới ra làm hai phần: một phần của các nhà đầu tư “chủ động” và phần kia thuộc về các nhà đầu tư “thụ động”. Những người được ông cho là nhà đầu tư thụ động thì họ đơn giản chỉ là những người đủ sáng suốt để nhận thấy rằng họ không thể đánh bại được thị trường. Họ thường dốc tiền vào đầu tư cho các danh mục các loại chứng khoán có giá trên thị trường (nói cụ thể ra, thì đó cũng giống như một quỹ tương hỗ đầu tư về chỉ số).

Còn một nhà đầu tư chủ động thường lại luôn ảo tưởng rằng mình có thể đánh bại thị trường. họ thường bỏ tiền vào đầu tư cho bất cứ thứ gì ngoại trừ danh mục các loại chứng khoán có giá trong thị trường.

Tại sao người ta quản lý tiền không hiệu quả?

William Sharpe là một trong những nhân vật tài ba nhất trong tập đoàn Random Walk Cosa Nostra. Ông thường lang thang tiếp xúc các nhà quản lý quỹ để hỏi xem liệu họ có “thật sự” đánh bại được thị trường chưa. Các nhà quản lý thường hay lớn tiếng xác nhận rằng họ đã thực hiện được điều đó, sau đó Sharpe quay sang hỏi đại diện của họ để biết thêm nhiều thông tin hơn. Sharpe đi đến quan điểm rằng những nhà quản lý danh mục vốn đầu tư thành đạt cũng giống như những chiêm tinh gia thông thái, họ rất giỏi trong việc đưa ra những lý lẽ thuyết phục về sự giàu có và đáng tin cậy mà dịch vụ của họ sẽ mang lại.

Trong hai năm, Sharpe giảng dạy tại Đại học California Irvine với tư cách một giáo sư. Ông ông quen biết Thorp và giữa họ cũng từng có nhiều tranh luận nảy lửa nhưng trong bầu không khí thân thiện về tính hiệu quả của thị trường. Tại Irvine, Sharpe đang nghiên cứu một học thuyết có thể khiến tên tuổi ông được nhiều người biết đến, đó là mô hình định giá tài sản vốn.

Sau đó, Sharpe chuyển đến Standford. Năm 1975, Thorp mời ông trở lại Đại học California Irvine để giảng dạy. Trong suốt chuyến trở về này, Thorp cố gắng thuyết phục ông trở lại vị trí của ông ngày trước. Khi Sharpe còn dạy ở Irvine, Thorp vừa mới nổi lên như một nhà đầu tư đã đánh bại được thị trường. Giờ đây, Thorp đã gặt hái được nhiều thành tựu.

Thorp kể về một vài vụ làm ăn mà ông đã dành cho Sharpe. Điển hình là một vụ đầu tư năm 1974 vào trái phiếu chuyển đổi của tập đoàn mô tô Mỹ (AMC) có giá trị đáo hạn đến năm 1988. Lúc mới phát hành, nó có giá 1.000 đô la, sau đó, nó tụt xuống chỉ còn 600 đô la. Điều này mang lại cho hãng khoản lợi nhuận không nhỏ bởi chúng là loại trái phiếu cấp tốc có thể chuyển đổi được. Mỗi một trái phiếu có thể chuyển đổi thành 100 cổ phiếu AMC. Khi ấy, mỗi cổ phiếu được bán ra ở mức 6 đô la. Và giá trái phiếu bán ra ở mức giá bằng với tổng cổ phiếu thu được sau khi chuyển đổi.

Thorp nhận ra rằng: “Điều đó quả thật điên rồ”. Trái phiếu phải trả 5% lãi suất trong khi cổ phiếu không phải trả một khoản cổ tức nào. Nắm trái phiếu trong tay cũng đồng nghĩa với việc có khả năng sở hữu cổ phiếu. Cho dù giá cổ phiếu có tăng cao chăng nữa thì bạn vẫn có thể quy đổi cổ phiếu từ trái phiếu của mình. Tuy nhiên, không có một cơn sốt nào cả. Những người nắm giữ trái phiếu hưởng lợi từ lãi suất và hoàn toàn an toàn trước những tác động xấu đến từ mặt trái của trái phiếu. Những ai đủ kiên nhẫn giữ trái phiếu cho đến thời gian đáo hạn năm 1988 sẽ được hoàn trả lại 1.000 đô la như mức giá ấn định ban đầu.

Thorp mua trái phiếu chuyển đổi này và bán ra cổ phiếu của AMC. Chuyện gì có thể xảy ra? Công ty có thể bị vỡ nợ và điều đó sẽ khiến Thorp càng có nhiều tiền hơn. Trong trường hợp công ty bị phá sản thì tài sản công ty sẽ bị thanh lý và dùng để chia cho những người nắm giữ trái phiếu. Số tiền ấy cũng có thể là không đủ để trang trải hết các khoản nợ cho những người nắm giữ trái phiếu. điều này đồng nghĩa với chẳng còn lại gì cho các cổ đông. Cổ phiếu AMC sẽ không còn chút giá trị nào. Vì lẽ đó, việc công ty bị phá sản có thể gây nguy hại cho những ai đang nắm giữ trái phiếu nhưng thiệt hại mà nó gây cho các cổ đông thậm chí còn nhiều hơn. Và đó chính là thông tin tốt cho những người nắm giữ trái phiếu và bán đi kịp thời cổ phiếu của công ty.

Có một viễn cảnh thật sự u ám dành cho những loại cổ phiếu đang nằm yên tại vị trí của nó. Trong trường hợp như thế, Thorp vẫn có thể thu về một khoản tiền kha khá cho mình. AMC sẽ dùng tiền mặt để chi trả cho mức lại suất 8,33 phần trăm. Trong khi Thorp vay tiền với lãi suất 8 phần trăm để mua trái phiếu, và như vậy, hưởng lợi được 0,33 phần trăm dựa trên tổng giá trị giao dịch. Nưng vì ông đã bán cổ phiếu của AMC và có sẵn tiền mặt trong tay, Thorp dùng nó để cho vay với lãi suất 6 phần trăm. Như thế, Thorp vẫn có được khoản lời 6,33 phần trăm cho dù giá cổ phiếu có đứng yên tại chỗ.

Bởi việc giao dịch này chắc chắn sẽ không có rủi ro hay phá sản nên phương pháp Kelly cho phép sử dụng đòn bẩy tài chính trong trường hợp này. Thorp vay thêm vốn nhằm tối đa hóa lợi nhuận thu về. Ông giải thích rằng: “Các tình huống vừa đơn giản, vửa rõ ràng thì không phải lúc nào cũng xảy ra, nhưng chúng tôi đa số đều kiếm sống được nhờ vào các bối cảnh như thế.”

Tuy nhiên, Sharpe vẫn không bị thuyết phục. Có rất nhiều đều bất thường có thể xảy ra nhằm thử thách các học thuyết khoa học mà con người từng nghĩ đến. Đó là những hiểu biết, những suy nghĩ cứng nhắc mà con người cần xem xét lại một cách nghiêm túc và chúng cần được bài trừ.

Các nhà lý luận về tính hiệu quả cho rằng thị trường có thể vận động như thể nó có lý trí mà nhiều khi, còn hơn hẳn những ai tham gia vào nó. Một bộ phận tham gia vào thị trường chính là các nhà chuyên kinh doanh chứng khoán như Thorp, những người luôn sẵn sàng chen chân và kiếm lời mỗi khi giá cả có dấu hiệu chệch hướng.

Những người ủng hộ quan điểm thị trường hiệu quả cho rằng chính vì một điều rõ ràng là ai cũng muốn khai thác cơ hội mua bán chứng khoán trong thị trường nên tình trạng giá cả lên xuống thất thường sẽ không bao giờ kéo dài lâu được cả. Nhưng kinh nghiệm của Thorp lại cho thấy một điều hoàn toàn khác. Ông biết được rằng những nhà buôn cổ phiếu luôn bị chi phối bởi các loại chi phí giao dịch cao, nhiều nguồn chứng khoán định sai giá trị, công thức Kelly và nhiều nhân tố khác nữa. Phải mất hàng tuần, hằng tháng hoặc thậm chí còn lâu hơn thế nữa để các loại chứng khoán sai giá ấy ra khỏi thị trường cho dù Thorp có cố gắng khiến chúng sinh lợi với một tỉ lệ toán học cao nhất.

Sharpe đưa ra một quan điểm trái ngược. Ông chia thế giới ra làm hai phần: một phần của các nhà đầu tư “chủ động” và phần kia thuộc về các nhà đầu tư “thụ động”. Những người được ông cho là nhà đầu tư thụ động thì họ đơn giản chỉ là những người đủ sáng suốt để nhận thấy rằng họ không thể đánh bại được thị trường. Họ thường dốc tiền vào đầu tư cho các danh mục các loại chứng khoán có giá trên thị trường (nói cụ thể ra, thì đó cũng giống như một quỹ tương hỗ đầu tư về chỉ số).

Còn một nhà đầu tư chủ động thường lại luôn ảo tưởng rằng mình có thể đánh bại thị trường. họ thường bỏ tiền vào đầu tư cho bất cứ thứ gì ngoại trừ danh mục các loại chứng khoán có giá trong thị trường.

Theo cách dùng từ ngữ của Sharpe, một nhà đầu tư chủ động không cần thiết phải “chủ động” đầu tư. Một cô giáo về hưu có trong tay 2 cổ phiếu AT&T ở đáy ngăn tủ kéo của mình vẫn được coi là một nhà đầu tư chủ động. Bà ấy đầu tư dựa trên giả định rằng sỡ hữu cổ phiếu AT&T có lợi hơn việc tham gia vào một quỹ mục lục thị trường. Một nhà đầu tư chủ động luôn biết cách lựa chọn những loại cổ phiếu nào “tốt” và tránh xa cái nào “xấu”, hoặc thuê một ai đó thực hiện việc làm đó cho mình khi đầu tư vào các quỹ tương hỗ chủ động quản lý hoặc các liên doanh đầu tư.

Như vậy, ai sẽ kinh doanh hiệu quả hơn, nhà đầu tư chủ động hay thụ động, Sharpe hỏi. Nhìn chung, các nhà kinh doanh cổ phiếu trên thế giới đang nắm giữ 100 phần trăm lưỡng cổ phiếu của thế giới ( không có một cổ phiếu nào lọt vào tay người ngoài hành tinh cả). Điều đó có nghĩa là lợi nhuận trung bình của tất cả các nhà đầu tư, trước khi tính vào các loại phí quản lý, môi giới và thuế, đều bằng với lợi nhuận trung bình của thị trường chứng khoán. Không thể khác được.

Một điều rõ ràng hơn là lợi nhuận của các nhà đầu tư thụ động cũng bằng với lợi nhuận thị trường thu được từ các khoản đầu tư của họ. Điều đó có được là do các nhà đầu tư này giữ tiền trong các quỹ mục lục hoặc các danh mục chứng khoán có giá mà lợi nhuận của các quỹ này cũng chính là những gì thị trường nhận được.

Nếu ta trừ đi lợi nhuận của các nhà đầu tư thụ động trong tổng lợi nhuận thì sẽ biết được đâu là lợi nhuận của các nhà đầu tư chủ động. Vì lợi nhuận cuả các nhà đầu tư thụ động cũng chính là lợi nhuận của thị trường nhờ vào các khoản đầu tư của họ cho nên, nhóm các nhà đầu tư chủ động cũng đạt được mức lợi nhuận có đặc điểm như thế. Việc này dẫn đến một kết luận gây ngạc nhiên là: hóa ra trước khi tính các khoản chi phí và thuế, các nhà đầu tư chủ động cũng không kinh doanh hiệu quả hơn là mấy so với các nhà đầu tư thụ động.

Nhưng, như chúng ta đều biết, có một số nhà đầu tư chủ động kinh doanh hiệu qảu hơn nhiều so với những nhà đầu tư khác. Mỗi nhà đầu tư chủ động đếu mang một hy vọng vượt người. Tuy nhiên, có một điều chắc chắn mà họ chưa biết, không ai có thể “làm tốt hơn mức trung bình”cả.

Do đó, đầu tư chủ động cũng giống như trò chơi có tổng bằng không vậy. Cách thức duy nhất mà một nhà đầu tư chủ động có thể làm tốt hơn trung bình là phải có một nhà đầu tư chủ động khác hoạt động kém hơn mức trung bình. Bạn không thể né tránh kết luận ấy với ý nghĩ rằng lợi nhuận của những nhà đầu tư chủ động đến từ các nhà đầu tư thụ động, dè dặt trong thị trường và chỉ dám mong đợi các khoản lợi nhuận trung bình. Theo lập luận vừa nêu, lợi nhuận trung bình của những nhà đầu tư đều như nhau, dù họ thụ động hay chủ động.

Bây giờ, chúng ta tính thêm các chi phí vào. Các nhà đầu tư thụ động hầu như không hoặc tốn rất ít tiền cho các chi phí như môi giới, quản lý hay thuế doanh lợi (do học hiếm khi nào bán đi). Nhưng các chi phí dành cho những nhà đầu tư chủ động thì khác. Chúng ta nên hiểu thuật ngữ “chủ động” ở đây được áp dụng từ những nhà đầu tư thường nhật, đối tác của các quỹ đầu cơ đến những ai mua bán hay nắm giữ một vài cổ phiếu. Hầu hết, các nhà đầu tư chủ động này đều phải trả từ một đến 2 phần trăm (giá trị giao dịch) cho các loại phí và thậm chí phải trả nhiều hơn cho tiền hoa hồng và thuế. (Những nhà đầu tư trong các quỹ đầu cơ thậm chí còn phải chịu nhiều loại phí cao hơn nếu quỹ này ăn nên làm ra). Các loại phí này chiếm khoảng 2% trên tổng số vốn trong một năm và được khấu trừ vào trong lợi nhuận.

2% là một khỏan tiền không hề nhỏ. Trong thế kỷ 20, tỷ suất sinh lợi trung bình của thị trường chứng khoán thường cao hơn tỉ lệ phi rủi ro đến 5 phần trăm. Tuy nhiên, các nhà đầu tư chủ động cần phải kiếm thêm 2% ấy để bắt kịp các nhà đầu tư thụ động.

Liệu có nhà đầu tư chủ động nào làm như thế không? Chắc chắn là có rồi. Họ là những người thông minh và may mắn hiếm hoi “rơi” vào vị trí đầu trong bảng danh sách về thứ tự các khoản lợi nhuận. Đa số các nhà đầu tư chủ động đều không đạt được đến điểm hòa vốn. Hầu hết những ai tin rằng mình có thể đánh bại thị trường thì hóa ra lại kém cỏi hơn thị trường. Sharpe nói đó là một kết luận không thể chối cải được và nó hoàn toàn không dựa trên những lý học thuyết kinh tế tưởng tượng. Nó luôn tuân theo các quy luật số học.

Danh sách đối thủ

Vào đầu thập niên 1970, Thorp chợt nhận ra rằng, có thể nam diễn viên Paul Newman cũng có sở thích đầu tư. Lúc đó, Newman cũng vừa đóng xong bộ phim The Sting. (Bộ phim nói về Kelly, một bậc thầy lừa đảo đã lợi dụng sự cố hệ thống điện toán bị ngưng trệ để lừa một tay găngxtơ cược một ván bài mà kẻ thua cuộc là người hoàn toàn trắng tay.) Thorp có dịp gặp Newman tại phim trường hãng Twentieth Century Fox. Newman hỏi Thorp sẽ kiếm được bao nhiêu nếu ông toàn tâm toàn ý vào việc chơi bài xì dách. Thorp trả lời là 300.000 đô la một năm.

Newman hỏi: “Vậy sao ông vẫn tiếp tục công việc ấy?”

Thorp hỏi lại: “Vậy nếu là anh, anh có muốn không?”

Thorp ước tính rằng năm đó, thu nhập của Newman khoảng 6 triệu đô la. Bản thân ông cũng kiếm được ngần ấy.

Newman quyết định không tham gia đầu tư với Princeton-Newport. Ông ta bài tỏ lo ngại về cách thức công ty tối thiểu hóa lợi nhuận cho các giao dịch của mình. Newman giải thích rằng ông cũng là một nhà hoạt động tự do biết nhìn xa trông rộng. Ông chính là con số 19 trong “danh sách đối thủ” của Tổng thống Richard Nixon. Ông nghi ngờ rằng chính quyền đang săm soi điều tra những khoản thuế thu nhập của ông. Bởi thế, ông không muốn có bất kỳ điều tác động đến khoản thuế ấy khiến cho ông bị tình nghi.

Thật sự là không phải bộ óc nào ở Princeton-Newport đều có nhiệm vụ phải làm ra tiền cả. Một số người đảm trách nhiệm vụ cất giữ nó. Những khoản thuế nhằm vào hoạt động kinh doanh phải được cân nhắc kỹ lưỡng.

Thorp nói với tôi rằng: “Nếu không trả bất kỳ một khoản thuế nào cho chính phủ hay liên bang thì tôi đã giàu có hơn gấp 32 lần hiện tại.” Lời phát biểu trên của Thorp nói lên sức mạnh của việc cân đối hài hòa chi phí và lợi nhuận.

Bây giờ hãy bàn đến ý nghĩ hão huyền của Shannon khi ông muốn biến một đô la thành 2.048 đô la. Ban đầu, bạn mua một cổ phiếu với giá một đô la. Giá cổ phiếu tăng gấp đôi mỗi năm và diễn ra trong suốt 11 năm như thế (đạt tỉ suất lợi nhuận 100%) và sau 11 năm, bạn bán nó với giá 2.048 đô la. Điều đó khiến bạn mất đi khoản tiền cho thuế doanh lợi trên khoản lợi nhuận 2.047 đô la mà bạn vừa thu được. Nếu thuế được đánh là 20% thì bạn phải nộp cho chính quyền 409 đô la. Sau cùng, bạn chỉ còn 1.639 đô la. Số tiền đó tương đương như trong trừng hợp bạn có một tỉ suất sinh lợi là 96 phần trăm, không đóng bất cứ khoản thuế nào trong suốt 11 năm. Thuế lấy đi 4% tỷ suất lãi kép.

Giả định rằng bạn sẽ đầu tư 1 đô la ấy vào nhiều giao dịch khác nhau để thu được 2.048 đô la. Mỗi năm, bạn đều có lợi nhuận và dĩ nhiên, bạn phải đóng thuế thu nhập hằng năm. Trong năm đầu tiên, bạn kiếm được 2 đô la, vậy bạn phải đóng thuế trên 1 đô la lợi nhuận ấy. Để đơn giản, ta giả dịnh rằng mức thuế trong ngắn hạn cũng bằng 20 phần trăm (thực tế mức thuế cao hơn), thì bạn đóng cho chính quyền 20 xu, kết thúc năm thứ nhất với 1.8 đô la chứ không phải 2 đô la như tính toán.

Điều này nói lên sự thật là bạn không hề nhân đôi số tiền của mình lên qua từng năm, mà số tiền của bạn tăng theo hệ số 1.8, sau khi tính các loại thuế. Sau 11 năm, số tiền bạn nhận được không phải là 211 mà chỉ là 1.811 thôi, tức chỉ khoảng 683 đô la. Khoản tiền này chưa bằng một nửa so với giải pháp chỉ mua và giữ, không bán đi nêu trên.

Cuối thập niên 1970, Jay Regan nảy ra một sáng kiến. Tại thời điểm đó, trái phiếu kho bạc vẫn chỉ là một mẩu giấy thông thường. Đính kèm với chứng chỉ trái phiếu là lãi phiếu. Sau mỗi sáu tháng, khi đến hạn trả lãi, người sở hữu lấy ra một phiếu và đem nó đổi lấy tiền lãi. Sau khi những lãi phiếu được xé ra hết và trái phiếu đến ngày hết hiệu lực, chứng chỉ trái phiếu sẽ được nộp lại để đổi lấy lợi nhuận của số vốn ban đầu.

Ý tưởng của Regan là sẽ mua lại những trái phiếu kho bạc mới phát hành, ngay lập tức xé ra hết các lãi phiếu và bán đi từng mẩu riêng lẻ. Nếu ai đó hay công ty nào muốn trả gộp một lần có thể mua một trái phiếu “bị lột sạch sẽ”, không có lãi và đáo hạn vào thời điểm họ cần tiền. Nó có vẻ rẻ hơn loại trái phiếu nguyên gốc vì họ sẽ không phải trả tiền để nhận khoản thu nhập mà họ chưa cần thiết. Còn những người khác thì quan tâm đến thu nhập hiện tại chứ không cần biết đến số tiền trả gộp trong tương lai. Những người này sẽ chọn mua các lãi phiếu.

Thậm chí, ý tưởng của Regan còn đề cập đến một ưu thế bán hàng hiệu quả hơn hẳn, đó là việc lách các đạo luật về thuế. Hầu hết các trái phiếu không hưởng lãi suất đều có giá trị chỉ bằng một phần nhỏ giá trị niêm yết của chúng khi được bán ra. Điều này là hoàn toàn hợp lý. Bạn sẽ không thể tìm thấy ở bất kỳ đâu, một trái phiếu không hưởng lãi suất trị giá 10.000 đô la, có thời hạn trong 30 năm được bán với giá 10.000 đô la như thế. Vì người mua không hưởng bất kỳ một khoản tiền lãi nào, họ chỉ có thể thu được lợi nhuận khi thu hồi vốn và hưởng lợi từ khoản vốn thặng dư. Sẽ hợp lý hơn nếu người ta bỏ ra một cái giá thấp hơn 10.000 đô la để mua trái phiếu trong thời điểm đó.

Và như thế là công bằng. Bạn mua một trái phiếu 10.000 đô la, xé hết các lãi phiếu và bán lại trái phiếu không hưởng lãi suất với giá 1.000 đô la chẳng hạn. Trên lý thuyết, điều đó cho bạn quyền tuyên bố rằng tài khoản của bạn bị thâm hụt 9.000 đô la khi tính thuế. Các đạo luật về thuế không hề đề cập đến việc một người đóng thuế phải tính toán chi phí cơ bản cho từng phần riêng biệt của một loại trái phiếu, dù ở bất cứ mức độ nào, cũng không có một điều luật nào quy định cả. Luật lệ không hề quy định vì không một ai trong Quốc hội khi ấy nghĩ đến trường hợp trái phiếu bị “lột sạch sẽ” như thế khi họ viết luật.

Regan trình bày ý kiến với Michael Milken. Milken đánh giá ý kiến ấy thật tuyệt vời. Một nhà đầu tư giàu có với nguồn lãi từ vốn một triệu đô la chỉ cần mua một lượng trái phiếu mới phát hành trị giá 1,1 triệu đô la, lấy đi hết những lãi phiếu, và bán lại trái phiếu không hưởng lãi suất với giá 100.000 đô la. Ngay lập tức, khoản lãi từ vốn biến mất. Mặc dù trên danh nghĩa, người này khai báo lỗ khi đóng thuế nhưng họ thật sự không mất một thứ gì cả. Khoản tiền 100.000 đô la cộng với trị giá của những lãi phiếu cũng vẫn bằng 1,1 triệu đô la. Và thậm chí người ta (dưới những lập luận kém thuyết phục hơn) cũng lý luận rằng chính quyền cũng không mất mát thứ gì cả. Sớm muộn thì thuế đánh trên phần còn lại của trái phiếu vẫn sẽ bị truy thu.

Milken thành lập một công ty tên Dorchester Governement Securities để đưa ý tưởng ấy đến với khách hàng. Dorcheter đặt trụ sở tại Chicago và dường như có nhiều hơn một địa chỉ- Số 1, Trung tâm thương mại Quốc gia, Phòng 2785. Năm 1981, Dorchester đổi tên thành Belvedere Securities. Regan và Thorp trở thành đối tác của Dorchester/Belvedere. Những đối tác khác là Michael và Lowel Milken và tập đoàn Reliance Group Holdings của Saul Steinberg. Steinberg là một trong những người oanh tạc bằng “trái phiếu tạp” thành công nhất của Milken.

Những biện pháp tránh thuế “sáng tạo” cũng hiếm khi tồn tại lâu. Sau nhiều giai đoạn thu thuế, Bộ Tài chính phê bình rằng việc các nhà đầu tư lách luật đã làm thất thoát thu nhập hàng năm của chính phủ nhưng không ai trong Quốc hội quan tâm đến điều này. Đạo luật Công bằng thuế và nghĩa vụ tài chính năm 1982 đã xóa bỏ kẻ hở pháp luật tồn tại trước đó khi yêu cầu các nhà đầu tư phải tính toán cả giá trị của những lãi phiếu trước khi tuyên bố thua lỗ. Cũng trong thời gian ấy, đạo luật mới xác nhận quyền bán trái phiếu không hưởng lãi suất (vốn đã và đang tồn tại) và thay thế các loại chứng chỉ trái phiếu và lãi phiếu bằng hệ thống kế toán điện tử.

Theo BWPortal

Hãy thử gõ dòng “Công thức Kelly” hay “Tiêu chuẩn Kelly” vào Google. Những mô hình làm giàu nhanh luôn được ưa thích kế sau đề tài về sex. Trang web cũng đưa ra những bàn luận tranh cãi, theo đó, nhiều tác giả không hiểu được các nhà kinh tế học cũng như các nhà lý luận thông tin nói gì. Vậy tiêu chuẩn Kelly là gì?

“Tất cả đám cờ bạc đáng gờm thường sử dụng mánh gì đó gần giống với tiêu chuẩn Kelly” – Jojn May – kẻ được trang web mô tả như “một tay cá cược đáng sợ nhất trên thế giới” – tuyên bố. Một trang web về cá cược bóng đá tại Anh cho rằng, người phát minh ra hệ thống cá cược, ngài John L Kelly của Hoa Kỳ (người đang làm việc cho phòng thí nghiệm AT&T Bell), rõ ràng là một gã hâm vô dụng”.

Tuy nhiên, cụm từ diễn tả chính xác nhất mối quan hệ giữa cộng đồng những người cá cược và tiêu chuẩn Kelly là yêu – ghét. Một vài người chống tiêu chuẩn Kelly chỉ trích kịch liệt trên các website làm cho cái tên Samuelson nghe có vẻ nhạt nhẽo. J.R Miller, chủ bút của tờ “Cá cược chuyên nghiệp” (Professional Gambler Newsletter) đã viết: “Lần tới, nếu có một gã mách nước cá ngựa trong bộ com-lê xấu xí khuyên bạn nên sử dụng một mô hình cá cược tiên tiến, ví như “tiêu chuẩn Kelly” thì hãy yêu cầu xem qua bằng Thạc sĩ về toán học của ông ta – nhất là về toán xác suất”. Miller cho rằng nên gọi tiêu chuẩn Kelly là “tiêu chuẩn Kevorkian” hoặc “tiêu chuẩn Kamikaze”. Nó sẽ tự đào hố chôn mình”.

Tất nhiên Miller có đề cập đến đặc điểm tụt giảm mạnh về tài sản trong cách đặt cược liên tục của Kelly. Giải pháp mà ông muốn tìm hiểu là luôn đặt cược cùng một lượng tiền, cho dù là bao nhiêu. Với các bài viết về cá cược tỉ lệ 50-50 các trận đấu thể thao (mang lại 99 đô la/tháng), Miller đề xuất rằng chúng ta có thể tăng nguồn vốn của mình lên gấp 3 lần trong một năm. Ông cũng ghi chép lại rằng “theo chuyên gia nghiên cứu Nigel E.Turner, Tiến sĩ, nhà khoa học tại Trung Tâm nghiên cứu Nghiện và sức khỏe tâm thần thì tiền lời trong các vụ cá cược (như trong hệ thống của Kelly) là một trong những triệu chứng của một người có vấn đề về bài bạc.”

Hàng loạt các trang web bàn luận về phương pháp đầu tư của Kelly. Một vài trang cố gán cho tiêu chuẩn Kelly phù hợp với việc chọn lựa chứng khoán thông thường. Những trang web này thường biến các thuật toán của Kelly thành những bài thuyết giáo tẻ nhạt mà chẳng ai có thể phản đối một cách chính xác được (Ví dụ như “Hãy đầu tư vào lĩnh vực mà bạn có lợi thế và tập trung vào nó trong dài hạn”). Những đặc điểm thu hút của tiêu chuẩn Kelly (lợi nhuận tối đa và độ rủi ro bằng không) đòi hỏi sự chính xác khi ước tính biên và số dư. Sự chính xác đó khó có được trong hình thức đầu tư thông thường.

Trong số những người ủng hộ Kelly, ai cũng biết bao gồm cả Warren Buffett, chỉ có điều Buffett không công khai thừa nhận thôi. Triết lý của Buffett khi đầu tư vào một số ít các công ty nhỏ nơi ông có lợi thế và tập trung vào đầu tư dài hạn là “hãy cược niềm tin của bạn”, nghe có vẻ giống triết lý của John Kelly bất kể ông có biết Kelly hay chưa. Lý thuyết này được giám đốc Quỹ Robert Hagstrom phát triển thêm trong cuốn sách “Danh mục đầu tư của Warrren Buffett” của mình. Hagstrom trình bày rất thẳng thắn: “Chúng ta không có bằng chứng nào chứng tỏ Buffett áp dụng mô hình Kelly khi phân bổ nguồn vốn Berkshire. Nhưng khái niệm niệm tiêu chuẩn Kelly là một quá trình hoàn toàn dựa trên lý trí, và theo tôi nghĩ, rõ ràng nó trùng hợp với tý duy của Buffett”.

Thorp viết: “Kinh nghiệm của tôi là hầu hết những tay chõi bạc hay các nhà đầu tý kỹ tính sử dụng tiêu chuẩn Kelly ðều thấy rằng số vốn của họ thường xuyên giảm sút đáng kể đến mức không chấp nhận được. Những ngýời cá cýợc ðã hoàn thiện một số cách để làm giảm tính bất ổn mạnh trong mô hình của Kelly. Thorp sử dụng cách tiếp cận tương tự đối với hình thức đầu tư Princeton-Newport. Khó mà nói quá lên tầm quan trọng của vấn đề này. Không thể mua bán một Quỹ chống rủi ro mà giá trị tài sản của nó bất ổn như nguồn vốn của một nhà đầu tư kiểu liên tục của Kelly. Có hai cách để giải quyết trôi chảy vấn đề này.

Cách thứ nhất là chỉ đặt cược một phần nhỏ cố định trong tổng số tiền cược của Kelly hay còn gọi là bước xác định quy mô cược. Giống như từ trước đến nay, bạn quyết định lựa chọn một cơ hội duy nhất nào hoặc một danh mục cơ hội nào có thể tối đa hóa số trung bình nhân. Khi đó bạn đặt cược một khoản ít hơn tổng số tiền cá cược của Kelly. Các tay cá cược thường chọn tỉ lệ “một nửa Kelly” nhất. Theo đó thì bạn chỉ đặt cược phân nửa số tiền cược của Kelly mà thôi.

Tỉ lệ này khá hấp dẫn vì nó làm giảm đáng kể sự biến động, trong khi đó, chỉ làm giảm tỉ suất lợi nhuận xuống 1/4. Trong một ván cược hay một vụ đầu tư với toàn bộ số vốn của Kelly, của cải tăng thêm 10% mỗi đơn vị thời gian, còn nếu chỉ sử dụng một nửa số vốn của Kelly, con số đó là 7,5%.

Lợi nhuận bị giảm đi, nhưng rủi ro cũng giảm đi rất nhiều. Có thể thấy rằng một người đầu tư với toàn bộ số vốn của Kelly có xác suất bị giảm nửa số vốn trước khi có thể gấp đôi nó là 1/3. Nhưng xác suất này đối với người đầu tư chỉ đặt một nửa số vốn chuẩn của Kelly chỉ là 1/9.

Trên một trang web, Ray Dillinger gọi tiêu chuẩn Kelly là “một đường phân định rạch ròi” giữa “đầu tư liều lĩnh” (sẵn sàng mua ở giá cao) và “đầu tư không tính toán”. Nói như vậy quả là đã nêu được sự thiếu thu hút của hệ thống Kelly. Đồ thị trang bên biểu diễn hai đại lượng là lợi nhuận kép và quy mô đặt cược. Trục hoành được chia ra thành nhiều đơn vị gọi là các phân số Kelly. Điểm 1 biểu thị số tiền đặt cược đúng theo tiêu chuẩn Kelly (nó cũng chính là tỉ lệ chính xác tài sản của người đầu cơ). Điểm 0 nghĩa là không cược gì cả và điểm 2 là đặt cược gấp hai lần so với tiêu chuẩn Kelly. Đường cong lợi nhuận kép đạt cao nhất tại điểm cược chuẩn Kelly. Ở đó có tiếp tuyến với trục hoành. Bạn có thể đặt cược ít hơn hoặc nhiều hơn một chút cũng không ảnh hưởng nhiều đến lợi nhuận kép.

Bạn đặt cược càng nhiều bao nhiêu thì số vốn của bạn càng dao động lên xuống bấy nhiêu. Sự bất ổn sẽ gia tăng khi bạn di chuyển qua phía bên phải của đồ thị. Những điểm đặt cược nằm bên trái của đồ thị, bao gồm cả điểm đặt cược chuẩn của Kelly là những điểm đặt cược liều lĩnh. Những điểm nằm bên phải là những điểm đặt cược không lí trí. Chúng bị gọi là “không lí trí” vì chúng làm giảm lợi nhuận kép, trong khi đó, thậm chí còn làm tăng tính bất ổn so với hệ thống Kelly.

Khi tăng gấp số tiền cược chuẩn của Kelly, lợi nhuận kép giảm xuống bằng 0. Và khi đó, cho dù đổ thêm tiền cược vào nữa thì cũng chẳng cải thiện được gì. Đồ thị có xu hướng đi xuống trong khi số vốn của người đặt cược dao động càng nhiều.

Vì đầu tư liều lĩnh tốt hơn là đầu tư không lí trí, luôn luôn là một quyết định khôn ngoan khi đầu tư một tỉ lệ bé hơn 1, ngay cả đối với những người liều lĩnh nhất. Ứng dụng vào thực tế, chúng ta không biết chắc được những số dư từ các ván cược mà ta tham gia. Con người luôn muốn tính sai đi theo hướng có lợi cho mình.

Bill Bente, người đã thu về hàng triệu đô la bằng cách vận dụng phương pháp phân số của Kelly trong cá độ đua ngựa cho rằng chỉ ngay cả một cái máy tính tốt nhất nhưng sử dụng các mô hình chưa hoàn thiện cũng rất dễ tính lố giá trị biên lên gấp đôi. Điều này có nghĩa là một ai đó cố gắng đặt cược đúng chuẩn Kelly thì vô tình lại đặt cược gấp đôi, và làm cho tỷ suất lợi nhuận bằng 0. Đặt cược theo tỷ lệ chuẩn của Kelly sẽ không phải hy sinh nhiều lợi nhuận. Trong trường hợp mắc phải sai lầm, nó cũng ít khi đẩy người cá cược vào khu vực đầu tư không lí trí.

Hầu hết mục đích thực sự của những người vận dụng tiêu chuẩn Kelly thành công là có thể đặt cược một lượng thấp hơn lượng chuẩn của Kelly, lượng này được quyết định không chắc chắn và sở thích đối với rủi ro. Phát biểu tại Montreal vào năm 1997, Thorp tóm lược việc đầu tư của mình trong vòng bốn câu:

Những cá nhân hay tổ chức muốn đầu tư thu lợi nhuận kép trong dài hạn nên suy xét khả năng sử dụng tiêu chuẩn Kelly để tối đa hóa, một cách tương đối, mức tăng trưởng kép về tài sản của họ. Những nhà đầu tư ít chấp nhận nguy cơ rủi ro trong trung hạn sẽ dùng một tỉ lệ thấp hơn so với tỉ lệ chuẩn của Kelly. Những nhà đầu tư thu lợi nhuận kép dài hạn nên tránh việc áp dụng tỉ lệ cao hơn tiêu chuẩn Kelly (”đặt cược quá mức”). Do vậy, trong phạm vi các sự kiện xảy ra trong tương lai là không chắc chắn, các nhà đầu tư dài hạn phải giới hạn số vốn đầu tư hơn nữa theo một tỉ lệ vừa đủ để phòng ngừa các rủi ro đáng kể do việc đầu tư quá tải.

Đối với các nhà phê bình, hệ thống Kelly chỉ đơn thuần là một hàm hữu dụng mà đặc điểm của nó là bộc lộ sự kết hợp giữa tính tham lam và sự thiếu cẩn trọng. Với những người như Thorp và Benter, hệ thống Kelly giống một hình mẫu hơn là một phương pháp mới để phác họa bức tranh đầy đủ về rủi ro và lợi nhuận.

Cách thứ hai để cải tiến hệ thống Kelly là đa dạng hóa. Những người chơi xì dách thỉnh thoảng vẫn góp chung vốn lại. Mỗi người sẽ giữ một phần trong tổng số vốn của nhóm và chơi độc lập với nhau. Vào cuối ngày họ tập trung số tiền thắng (hay thua lỗ) rồi chia đều ra. Bằng cách chia đều may mắn cho mọi thành viên, cả nhóm thường sẽ được lợi nhiều hơn, ít khi bị lỗ.

Tác động này hoàn toàn quan trọng. Cách tốt nhất để xem nó có hiệu quả thế nào là hãy tưởng tượng bạn có thể đặt cược cùng một lúc với hàng trăm đồng xu riêng biệt nhau. Xác suất mỗi đồng xu rơi xuống là mặt ngửa và bạn bị mất tiền là 55%.

Như ta đã biết, ván cược kiểu Kelly gồm những lần cược liên tiếp nhau với mỗi đồng xu – tương ứng 10% tổng giá trị số vốn của bạn (100 đồng xu). Còn đặt cược cùng một lúc thì hoàn toàn khác. Bạn có thể đa dạng hóa đầu tư của mình bằng cách chia vốn ra nhiều phần bằng nhau cho các đồng xu. Bằng cách này bạn có thể giảm đáng kể rủi ro bị thua lỗ nghiêm trọng. Nhà đầu tư sử dụng phương pháp tối đa hóa số trung bình nhân sẽ đưa ra một tổng vốn lớn hơn, làm gia tăng mức lợi nhuận kép.

Với hàng trăm đồng xu được tung lên cùng một lúc, tay cược của Kelly đặt 1/100 số vốn của mình cho mỗi đồng. Nói cách khác, người này đặt cược gần như toàn bộ số vốn của mình – nhưng không phải tất cả – vào “danh mục” các đồng xu. Anh ta không đặt cược tất cả vốn bởi rất hiếm xảy ra trường hợp 100 đồng xu rơi xuống đều là mặt sấp. Sự đa dạng hóa này trên đồ thị chính là một đường số mũ tăng trưởng, không trồi lên trụt xuống, ở đó ít khi thấy sự tăng hoặc sụt giảm mạnh.

Princeton Newport luôn là một hình thức đa dạng hóa cao. Nguồn cung của các chứng khoán bị đánh giá thấp là rất hạn chế. Do vậy, nguồn vốn của quỹ đầu tư cần được chia nhỏ đồng thời cho nhiều “khoản cược” (khoản đầu tư).

Sự đa dạng hóa rất hiệu quả đối với những người chơi bài xì dách theo nhóm vì cho dù thế nào đi nữa cũng không có sự tương quan giữa vận may của các lần chơi. Nó cũng hiệu quả đối với Princeton-Newport bởi vì sự tương quan giữa các khoản đầu tư thường thấp. Các giao dịch phòng chống rủi ro của quỹ đầu tư được thiết kế sao cho không nhạy cảm với các biến động chung của thị trường. Thorp cũng tìm tòi các cách làm cho các phiên giao dịch “trung lập với sự bất ổn”. Một thị trường hay một thị trường hay hoang mang cũng không ảnh hưởng nhiều đến lợi nhuận.

Tiếc thay, một nhà đầu tư chứng khoán bình thường chỉ có thể đa dạng hóa đầu tư đến mức độ như vậy mà thôi. Cô ta có thể và nên đa dạng hóa để giảm bớt một số rủi ro bằng cách mua một quỹ theo chỉ số hoặc một danh mục đầu tư cân bằng tốt khác. Tuy nhiên, vẫn còn đó một rủi ro đáng kể: sự sụp đổ chung của thị trường. Cô ta có thể đa dạng hóa thêm nữa bằng cách mua một quỹ đầu tư toàn cầu. Mà cho dù làm như vậy thì vẫn có những hạn chế. Trong nền kinh tế toàn cầu của chúng ta, hầu hết các chứng khoán và các thị trýờng chứng khóan ðều có mối liên hệ týõng quan với nhau theo nhiều mức ðộ khác nhau. Một sự sụp đổ ở Tokyo có thể kéo theo sự sụp ðổ của các chứng khóan ở New York.

Vì lý do này, việc áp dụng tiêu chuẩn Kelly đầu tư vào chứng khoán thông thường chẳng thu hút được mấy người. Bất kì ai dốc toàn bộ của cải chơi chứng khoán đều phải chấp nhận một sự tụt giảm mạnh về tài sản của mình. Và điều này đã gây nhiều tranh cãi khi bàn về việc đầu tư theo tiêu chuẩn Kelly. Tiêu chuẩn này hầu như không thích hợp với Thorp và quỹ chống rủi ro của ông.

Một cuộc kiểm tra gay gắt về tính trung lập đối với thị trường của hình thức đầu tư Princeton Newport chính là sự sụp đổ của thị trường chứng khoánvào ngày thứ Hai đen tối 19 tháng 10 năm 1987. Chỉ số Dow Jones tụt mất 23% giá trị chỉ vỏn vẹn trong vòng một ngày, mức cao nhất từ trước đến nay. Danh mục đầu tư trị giá 600 triệu đô la Mỹ của Princeton-NewPork tụt xuống chỉ còn 2 triệu. Đầu óc nhanh nhạy của Thorp ngay lập tức tìm thấy những cơ hội làm giàu nhờ tình trạng hoang mang hỗn loạn này. Trong suốt cơn sụt giá này, không ai có nhu cầu mua chứng khóan nên chẳng hề bán được tí nào. Tuy nhiên, Thorp lại lời khoảng 2 triệu đô la từ các giao dịch mới trong cái ngày đen tối đó và cả ngày kế tiếp. Princeton Newpork đã phải đóng cửa vào tháng 10 năm 1987 chỉ trong vòng một tháng. Hầu hết các quỹ tương hỗ giảm 20% giá trị hoặc thậm chí còn hơn thế. Khoản tiền Princeton Newport thu được trong năm đó là một con số đáng ngạc nhiên: 34% so với trước.

Ngày thứ Hai đen tối còn là một thử thách khắc nghiệt cho thuyết thị trường hiệu quả. Đối với nhiều người, chứng kiến chỉ số Dow Jones, đại diện cho sự đánh giá kỹ càng của họ về giá trị thị trường tụt giảm 23% chỉ trong vòng một ngày chỉ với duy nhất một thông tin: thị trường sụp đổ, thật chẳng dễ chịu chút nào.

Ngày thứ Hai đen tối này khiến một số nhà kinh tế bác bỏ thuyết thị trường hiệu quả. Những thuật ngữ như “tính hợp lý” hay “thị trường hiệu quả” gây nhiều tranh cãi. Có thể nói rằng thị trường đang hoạt động rất hợp lý, bởi lẽ trước đó đã có một số người không ủng hộ việc cung cấp các thông tin kinh tế trong những tuần dẫn đến cuộc khủng hoảng. Có lẽ sự sụp đổ của thị trường lần này là một phản ứng chậm, một trò chơi trong dàn nhạc mà mỗi một nhà đầu tư đều cố bán đi phần của mình ngay trước khi người khác bán được phần của họ. Bằng cách này, sự hỗn loạn hoàn toàn có thể được giải thích như một tác động phụ của các thị trường hiệu quả.

Ngày thứ Hai đen tối là một ví dụ rõ hơn phủ nhận mô hình Bước đi ngẫu nhiên dạng hình học của giá chứng khóan. Sự sụp đổ của thị trường to lớn hơn nhiều so với những gì người ta dự đoán dựa theo mô hình rất phổ biến trên.

Mark Rubinstein (nhà phát minh loại hình bảo hiểm danh mục đầu tư đóng một vai trò khá quan trọng trong sự sụp đổ này) ước tính rằng xác suất thị trường sụt giá 29% trong vòng một ngày (như chỉ số giá các giao dịch kỳ hạn của S&P đã từng) chỉ là 1/(10 mũ 160). Đó là con số bạn có được khi viết 160 chữ số 0 sau số 1! Theo Rubinstein thì:

Một sự kiện không được dự đoán trước là sẽ xảy ra cho dù thị trường chứng khoán có tồn tại được 20 tỉ năm, tức bằng với tuổi thọ ước tính cho tới nay của vũ trụ này đi nữa, thì không chắc sẽ xảy ra. Thực sự, một sự kiện như thế cũng sẽ không xảy ra ngay cả khi thị trường chứng khoán cứ 20 tỉ năm lại hồi sinh một lần cùng với sự hồi sinh của vũ trụ.

Các đợt sụp đổ của thị trường không hẳn là một quan niệm mới. Đã có một lần thị trường sụp đổ vào năm 1929, mặc dù (theo như tài liệu của Rubinstein), nó dường như chẳng đọng lại chút nào trong suy nghĩ của các nhà kinh tế học nửa thế kỉ sau. Chỉ có một người chú ý đến nó là Robert C.Merton. Vào những năm 1970, Merton viết: thị trường sẽ hoạt động vừa giống một con bọ chét vừa giống một con kiến. Hầu hết thời gian, giá chứng khoán lên rồi xuống như nước đi của một con kiến. Thỉnh thoảng, giá chứng khoán lại nhảy vọt như con bọ chét. Merton lý giải nguyên nhân của những lần nhảy vọt này là do các lựa chọn về giá. Sự tồn tại của những bước nhảy vọt này cho thấy những mô hình phổ biến, bao gồm cả công thức Black-Scholes, cũng không hoàn toàn chính xác.

Không thể kết hợp hệ thống Kelly với bất kì một mô hình nào, kể cả mô hình Bước đi ngẫu nhiên logarit thông thường để “giả định” thị trường hoạt động như thế nào. Phương pháp tối đa hóa số trung bình nhân tỏ ra hiệu quả với những “bước nhảy bọ chét” hoặc với bất kì mô hình nào được diễn tả chính xác. Ngược lại, phân tích trung bình – phương sai lại không thích hợp để điều chỉnh các bước nhảy này vì không thể diễn tả chúng chỉ với vỏn vẹn hai con số trong lý thuyết của Markowitz.

Theo BWPortal

Dự án X

NÓ ĐƯỢC GỌI LÀ DỰ ÁN X. Mãi đến năm 1976, dự án này mới được tiết lộ và đây là một nỗ lực chung của cả Bell Labs và Trường Mật mã và Kí hiệu Anh quốc đặt tại Bletchley Park, miền bắc Luân Đôn. Nội dung của dự án X mang tính cạnh tranh với nội dung của dự án Manhattan, do một nhóm các nhà khoa học Anh và Mỹ đảm nhận, không chỉ có Shannon mà cả Alan Turing tham gia. Họ đang xây dựng một hệ thống gọi là SIGSALY. Đây không phải là chữ viết tắt của một cái tên nào mà chỉ là sự kết hợp ngẫu nhiên của một nhóm chữ cái nhằm làm cho người Đức lúng túng nếu như họ có nghiên cứu về nó.

SIGSALY là chiếc điện thoại vô tuyến và có thể đổi tần số kỹ thuật số đầu tiên. Mỗi chiếc SIGSALY là một cỗ máy tính có kích cỡ bằng một căn phòng, nặng 55 tấn với một phòng riêng biệt dành cho người sử dụng và một hệ thống điều hòa không khí để ngăn không cho các đèn điện tử chân không của máy bị nóng chảy. Chiếc máy này là giải pháp giúp các nhà lãnh đạo phe đồng minh nói chuyện với nhau một cách thoải mái mà không lo bị kẻ thù nghe trộm. Phe Đồng minh đặt một chiếc SIGSALY ở Lầu Năm Góc cho Roosevelt và một chiếc khác ở tầng hầm của một cửa hàng Selfridges cho Churchill. Hai chiếc nữa được đặt ở Bắc Mỹ cho Field Marshal Montgomery và ở Guam cho tướng MacArthur.

SIGSALY sử dụng một hệ thống mật mã duy nhất được coi là không thể bẻ gãy – mật mã “mã hóa một lần”. “Từ khóa” dùng cho một tin nhắn được xáo trộn và mã hóa một cách ngẫu nhiên. Chìa khóa để giải mã bao gồm một dãy những chữ cái hay chữ số được sắp xếp không theo một quy luật nào, do đó thông tin của chìa khóa cũng là ngẫu nhiên, không chứa đựng bất kì một quy luật nào có thể dựa vào đó mà giải mã. Vấn đề của mật mã “mã hóa một lần” này là chìa khóa phải được người đưa tin chuyển đến tất cả những người đang sử dụng hệ thống, một thách thức thực sự trong thời chiến.

SIGSALY mã hóa dữ liệu âm thanh tốt hơn dữ liệu văn bản. Chìa khóa của nó là một đĩa nhựa ghi những “tiếng ồn trắng” ngẫu nhiên. Khi thêm những “tiếng ồn trắng” này vào giọng nói của Roosevelt sẽ khiến giọng nói rít lên như tiếng huýt gió, không thể nào hiểu được. Cách duy nhất để xác định Roosevelt nói gì là đem so sánh những tiếng ồn với một đĩa nhựa và “loại bỏ” những đoạn giống nhau. Sau khi gõ đúng con số mà chìa khóa yêu cầu, đoạn băng gốc bị phá hủy, những bản sao trên đĩa LP sẽ được những người đưa tin đáng tin cậy chuyển đến các nơi đặt máy SIGSALY. Điều tối quan trọng là những chiếc máy đọc đĩa của SIGSALY phải chạy ở cùng một tốc độ với sự chính xác tuyệt đối. Khi một chiếc bị sai lệch nhẹ, lập tức tiếng động đưa ra sẽ bị thay bằng tiếng ồn.

Alan Turing đã bẻ gãy được bộ mã “Enigm” của người Đức, giúp phe Đồng minh có thể nghe trộm được những mật lệnh của người Đức. Mục đích của SIGSALY là đảm bảo không cho người Đức làm được điều ngược lại với phe Đồng minh. Một phần công việc của Shannon là chứng minh rằng hệ thống này thực sự bất khả xâm phạm đối với bất cứ người nào không có chìa khóa giải mã trong tay. Nếu thiếu cơ sở đảm bảo về mặt toán học này, những tướng lĩnh quân Đồng minh sẽ không thể nào liên lạc với nhau một cách thoải mái. SIGSALY đã lần đầu tiên áp dụng một vài ý tưởng của Shannon vào thực tế, trong số đó có những ý tưởng liên quan đến phương pháp điều biến mã xung (pulse code modulation – một phương pháp được sử dụng để biến đổi tín hiệu tương tự ở lối vào thành tín hiệu số tương ứng, không bị nhiễu). AT&T đã cấp bằng sáng chế và thương mại hóa nhiều ý tưởng của Shannon trong thời kỳ hậu chiến.

Sau đó, Shannon nói rằng việc nghiên cứu về cách thức che giấu thông tin bằng tiếng động ngẫu nhiên đã thúc đẩy tiến trình xây dựng lý thuyết thông tin. Ông nói: “Một hệ thống bảo mật cũng gần như giống hệt một hệ thống liên lạc bằng tiếng động”. Hai hướng nghiên cứu này “có mối liên hệ mật thiết đến nỗi bạn không thể tách rời chúng được”.

Năm 1943, Alan Turing đến thăm phòng nghiên cứu của Bell Labs ở New York. Hằng ngày, Turing và Shannon đều có những cuộc trò chuyện trong quán cà phê ở nơi làm việc. Shannon thông báo với Turing rằng ông đang theo đuổi cách thức để đo lường được thông tin. Ông sử dụng một đơn vị đo lường gọi là “bit” và nói đây là ý tưởng đặt tên của John Tukey, một nhà toán học khác ở Bell Labs. “Bit” là chữ viết tắt của “binary digit” – “số nhị phân”. Theo Shannon định nghĩa, bit là một tổng lượng thông tin cần thiết để phân biệt giữa hai kết quả cho ra ngang nhau.

Turning nói với Shannon rằng anh vừa nảy ra ý tưởng về một đơn vị gọi là “ban”, là tổng lượng dữ liệu làm tăng khả năng chính xác của một dự đoán lên gấp 10 lần. Nhà mật mã học người Anh lấy ý tưởng này một phần từ việc giải mã hệ thống mật mã Enigma của người Đức. “Ban” xuất phát từ “Banbury”, tên thị trấn đã sản xuất ra những tờ giấy mà đội mật mã sử dụng.

Chính “bit” chứ không phải “ban” đã làm thay đổi thế giới, chính xác là từ năm 1948. Sau chiến tranh Shannon vẫn tiếp tục làm việc cho Bell Labs. Một hôm ông đặt một bản kế hoạch kì lạ lên bàn làm việc của đồng nghiệp và hỏi đây là cái gì. William Shockley – tên của nhà nghiên cứu trả lời:

“Nó là một chiếc máy tăng âm chỉ dùng bán dẫn”.

Đó là thiết bị bán dẫn (transistor) đầu tiên trên thế giới. Shockley nói với Shannon chiếc máy khuếch đại này có thể làm bất kì điều gì mà đèn điện tử chân không có thể làm được.

Nó rất nhỏ. Shannon nhận thấy thiết bị mới này hoạt động bằng cách cho các chất khác nhau tiếp xúc với nhau. Nó có thể nhỏ như mong muốn, miễn là trong phạm vi các chất còn tiếp xúc được.

Bóng bán dẫn là một công cụ rất hữu ích có thể biến nhiểu ứng dụng trong lý thuyết của Shannon vào thực tế. Sự việc tình cờ này xảy ra vào cuối năm 1948 hoặc đầu năm 1948, trước khi Bell Labs công bố phát minh về bóng bán dẫn vào ngày 30/6 và chỉ cách thời điểm lý thuyết thông tin kinh điển của Shannon xuất hiện.

Có một vụ xì căng đan nhỏ liên quan đến những tài liệu này. Shannon cho đăng bài báo “Một lý thuyết toán về truyền thông” trên tạp chí Bell System Technical năm 1948. Khi đó ông 32 tuổi. Phần lớn công việc liên quan đến lý thuyết thông tin đều được hoàn thành từ nhiều năm trước đó, trong khoảng từ 1939 đến 1943. Shannon chỉ kể cho một số người về công việc mà ông đang tiến hành. Theo thói quen, ông làm việc một mình trong văn phòng lúc nào cũng đóng kín cửa. Khi biết công trình này, những người ở Bell Labs lấy làm ngạc nhiên vì Shannon đã đạt được một kết quả quan trọng như vậy và họ muốn tham gia vào. Điều đó chẳng khác gì một phát minh khoa học, và họ thúc giục Shannon công bố lý thuyết này. Shannon nhớ lại quá trình hoàn thành công trình như một cơn ác mộng. Ông khẳng định việc mình xây dựng lý thuyết này nằm ngoài sự tò mò thuần túy, đó là khát vọng vươn tới những công nghệ tiên tiến hay hoàn thiện sự nghiệp của mình.

Năm 1948 cũng đánh dấu một bước ngoặt trong đời sống riêng của Shannon. Shannon thường lui tới văn phòng của John Pierce để trò chuyện. Pierce đang nghiên cứu về ra-đa và được biết đến như một người hâm mộ cuồng nhiệt thể loại tiểu thuyết khoa học. Trong những lần tới văn phòng này, Shannon đã gặp trợ lý của Pierce, Mary Elizabeth Moore. “Betty” Moore đang tham gia trực máy tính cho nhóm toán học, các thao tác được thực hiện trên một cái máy tính bàn kiểu cũ. Moore rất hoạt bát, có khả năng làm mọi thứ theo cách “Rosie-the-Riveter”, có thể dùng máy khoan, máy tiện trong xưởng máy của phòng thí nghiệm. Cô có sức hấp dẫn và là một trong ba phụ nữ duy nhất làm việc ở đây. (”Một người đã có chồng còn người kia đã 50 tuổi”, Betty nhớ như vậy.) Cô và Claude hẹn hò lần đầu tiên vào tháng 12 năm 1948. Ngày 27-3-1949 họ cưới nhau.

Shannon bắt đầu dạy ở MIT vào học kỳ mùa xuân năm 1956. Lúc đầu công việc này chỉ mang tính tạm thời, và có ít nhất một người bạn ở Bell Labs (John Riordan) hiểu rằng có một lý do không được nói ra đằng sau việc này. Người ta đoán Shannon chuyển sang dạy học ở MIT là để có nhiều thời gian rảnh hơn cho việc viết sách về lý thuyết thông tin.

Trong một bức thư gửi cho Hendrik Bode – sếp của mình tại Bell Labs, Shannon viết: “Tôi đang có một khoảng thời gian hết sức vui vẻ tại MIT. Đề tài đang tiến triển rất tốt nhưng khối lượng công việc rất lớn. Ban đầu tôi chỉ mong có một nhóm nhỏ khoảng 8 đến 10 sinh viên giỏi, thế nhưng ngay ngày đầu đã có tới 40 người đến đăng ký, trong đó có cả các giảng viên của MIT, Harvard…”

Chỉ sau vài tháng ở MIT, Shannon gửi Bode đơn xin thôi làm việc tại Bell Labs và chuyển sang giảng dạy tại MIT. Ông thấy mình và Betty thích cuộc sống trí thức và nền văn hóa của Cambridge. “Những khách nước ngoài thường dành cả ngày ở Bell Labs nhưng lại dành đến 6 tháng ở MIT. Điều này đem lại những cơ hội để trao đổi kinh nghiệm và ý tưởng thực tế. Khi tính đến tất cả những thuận lợi và khó khăn, tôi thấy Bell Labs và môi trường chuyên môn cao ở đây đều quan trọng như nhau, nhưng 15 năm tại Bell Labs khiến tôi cảm thấy mình trở nên hơi nhàm chán và làm việc kém hiệu quả hơn. Tôi nghĩ một sự thay đổi về môi trường nghiên cứu và những đồng nghiệp mới sẽ kích thích tôi làm việc tốt hơn.” Shannon giải thích với Bode.

Shannon tiếp cận MIT với đề nghị về một công việc ổn định và lâu dài tại đây. Tiền bạc không phải là vấn đề. Bell Labs đã đề nghị một mức lương vô cùng hấp dẫn nhưng Shannon từ chối (ông vẫn tiếp tục cộng tác với Bell Labs cho tới tận năm 1972). Mức lương khởi điểm của ông tại MIT là 17.000 đô la một năm.

Shannon chỉ ưa thích sự khích lệ tại MIT ở một chừng mực nào đó. Thường thì ông làm việc hiệu quả nhất khi chỉ có một mình. Có lẽ ông đã đánh giá thấp mức độ phiền toái mà danh tiếng của một “huyền thoại sống” như ông đem đến khi ở ngôi trường rộng lớn giữa thành phố này. Shannon “bắt đầu ít xuất hiện, cứ như là ông ta biến mất vậy.” Robert Fano nhớ lại.

Shannon nhận một vài sinh viên có bằng Tiến sĩ. Họ thường phải gặp ông ở nhà riêng để nghe ông chỉ bảo. Một sinh viên tên là William Sutherland nhớ mình đã hơn một lần đến nhà Shannon trong khi ông đang luyện kèn ô-boa. Betty kể: “Ông ấy ngủ bất kì khi nào thấy buồn ngủ và thường ngồi hàng giờ ở cái bàn ăn và suy nghĩ.”

Shannon không còn cho xuất bản những công trình nghiên cứu của mình nữa. Cuốn sách mà ông nói đến không bao giờ được hoàn thành. Những tài liệu của ông ở Thư viện Quốc hội không có gì ngoài mấy bản viết tay liên quan đến kế hoạch này.

Người đi tiên phong trong lĩnh vực trí thông minh nhân tạo Marvin Minsky cho rằng Shannon ngừng những công việc liên quan đến lĩnh vực thông tin vì ông cảm thấy những gì cần phải chứng minh ông đều đã hoàn thành. Sự độc lập trong công việc là điều mà không ai hơn được Shannon. Ý Fano muốn nói đây là một hiện tượng không bình thường. Trong một vài trường hợp ngoại lệ hiếm hoi, khi một nhà khoa học về lý thuyết thông tin đề cập đến một lỗi sai nào đó với Shannon, (a) – ông đã biết về lỗi đó, và (b) – ông đã sửa lại, nhưng không có ý định thông báo điều đó.

“Tôi chỉ theo đuổi và phát triển những sở thích khác nhau của bản thân. Vì cuộc sống luôn luôn thay đổi nên bạn cũng sẽ phải thay đổi hướng đi của mình.” Shannon nói về sự phóng túng trong cách làm việc của mình.

Một trong những sở thích này là trí thông minh nhân tạo. Shannon tổ chức cuộc hội thảo chuyên môn đầu tiên về đề tài này ở Dartmouth, năm 1956. Tiếng tăm của Shannon là một yếu tố khiến người ta quan tâm nhiều đến đề tài này. Một vài thiết bị mà Shannon tạo nên, bao gồm chiếc máy tính biết chơi cờ đầu tiên và một chiếc máy thông minh khác, là những viên gạch đầu tiên trong lịch sử của học máy (machine learning). Shannon là một người ủng hộ ăn nói lưu loát, có tầm nhìn đủ để biết điều tuyệt vời nào có thể thành hiện thực đồng thời cũng thực tế để hiểu rằng chúng sẽ không xuất hiện trong cuộc đời ông. Ông có tài thiên bẩm trong việc né tránh những câu hỏi vụng về vẫn thường thấy:

Hỏi: Ông có nghĩ những con rô bốt sẽ đủ thông minh để làm bạn với con người không?

Trả lời: Tôi nghĩ là được. Nhưng tương lai ấy vẫn còn khá xa.

Hỏi: Ông có thể tưởng tượng ra một rô bốt làm Tổng thống Mỹ sẽ như thế nào không?

Trả lời: Có, tôi có thể tưởng tượng được. Còn bây giờ tôi nghĩ anh không nên nói về Hoa Kỳ nữa. Đó là một vấn đề hoàn toàn khác.

Rất nhiều thư từ, tài liệu, điện thoại từ những nhà khoa học nổi tiếng thế giới đổ về văn phòng của Shannon. Họ muốn Shannon duyệt hộ một bài báo hay viết cho họ một bài, muốn mời ông đến nói chuyện, bày tỏ quan điểm hay cho một lời khuyên. Shannon từ chối hết những lời đề nghị, yêu cầu này. Khi tên tuổi của Shannon được công chúng biết đến một cách rộng rãi, ông bắt đầu nhận được những lá thư từ các trường học đang xây dựng dự án khoa học cho bọn trẻ và những kẻ lập dị theo đuổi nhiều ý tưởng hoang đường về khoa học, máy tính và công ty điện thoại (”Thưa ngài” – dòng mở đầu một lá thư, “Con rô bốt Bel của ngài, một biểu tượng (Daniel 14) trong Kinh thánh, là một cỗ máy quái vật,… Ông đang chế tạo nên một kẻ phản bội, giúp sức cho Tổng thống Hoa Kỳ và FBI bằng cách để cho con rô bốt lừa gạt mình. Tôi sợ là mình sẽ phải kiện công ty Điện thoại New York và tôi sẽ làm nếu như ông không thức tỉnh”).

Thỉnh thoảng CIA và các cơ quan khác vẫn tìm đến Shannon mỗi khi gặp phải khó khăn trong việc giải những bức mật mã. Shannon đã lịch sự nhắc họ rằng mình đã nghỉ hưu. Trong một bức thư của Philip H.McCallum – một nhân viên CIA viết năm 1983 có đoạn: “Chúng tôi hoàn toàn không lựa chọn ngài một cách ngẫu nhiên. Chúng tôi cần một bộ óc siêu phàm với những ý tưởng độc đáo và chúng tôi phải chấp nhận rằng ngài luôn luôn là người đầu tiên mà chúng tôi nghĩ tới… Mặc dù chúng tôi hiểu rằng ngài không quan tấm tới tiền bạc, nhưng chúng tôi vẫn sẽ trả tiền thù lao cho ngài.”

Shannon không thích trả lời một lá thư đến khi nào ông soạn được một câu trả lời hoàn hảo. Để làm được điều này phải mất một thời gian, vì thế ông sắp xếp những lá thư thành từng ngăn một, trên đó có dán những cái nhãn như “Thư chưa trả lời quá lâu”. Những lá thư này hiện được lưu giữ cẩn thận cùng các tài liệu khác của Shannon ở Thư viện Quốc hội, rất nhiều lá vẫn còn đợi được hồi âm.

Khi về nghỉ hưu sớm và không chính thức, Shannon mới 40 tuổi. Sau Shannon là một nhân viên khác của MIT, Bartleby, người có câu trả lời rất cá tính “Tôi không thích làm việc này nữa” – nghĩa là chức danh thư ký phòng quản lý những lá thư không ai nhận.

Trích từ “Công thức của vận may”, NXB Trẻ, Hoàng Trung, Hồng Vân dịch

(Còn nữa)

Theo BWPortal